افعی کوهرنگی؛ مار زهرآگین و کمیاب زاگرس که در ارتفاعات سرد ایران زندگی میکند و با فلسهای برجسته و زهری خطرناک، یکی از مرموزترین خزندگان کشور است
افعی کوهرنگی (Kuhrang mountain viper) یکی از مارهای زهرآگین و کمیاب ایران است که فقط در ارتفاعات زاگرس زندگی میکند. در این مقاله از راز بقا با زیستگاه، ویژگیهای ظاهری، رفتار، زهر و نقش مهم این گونه بومی در طبیعت ایران آشنا میشوید.
راز بقا: افعی کوهرنگی (Kuhrang mountain viper) یکی از خاصترین و ناشناختهترین مارهای زهرآگین ایران است که تنها در بخش محدودی از کشور یافت میشود. این گونه ارزشمند با نام علمی: Montivipera kuhrangica که نام خود را از منطقه کوهرنگ در استان چهارمحال و بختیاری گرفته، نمونهای روشن از تنوع زیستی منحصربهفرد ایران به شمار میرود.
به گزارش راز بقا، افعی کوهرنگی به دلیل زیستگاه محدود، ظاهر خاص و زهر قوی، همواره مورد توجه پژوهشگران حیاتوحش بوده و در عین حال برای طبیعتگردان و کوهنوردان میتواند گونهای خطرناک محسوب شود.
زیستگاه و پراکندگی جغرافیایی
افعی کوهرنگی کاملاً بومی ایران است و تاکنون تنها در ارتفاعات رشتهکوه زاگرس مرکزی گزارش شده است. این مار بیشتر در مناطق کوهستانی استان چهارمحال و بختیاری، بهویژه اطراف کوهرنگ و ارتفاعات مجاور آن زندگی میکند. زیستگاه طبیعی این گونه شامل دامنههای سنگلاخی، شکاف صخرهها، مراتع کوهستانی و نواحی سردسیر با پوشش گیاهی پراکنده است.
این افعی بهخوبی با شرایط سخت کوهستانی سازگار شده و معمولاً در ارتفاعات بالا دیده میشود؛ مناطقی که زمستانهای طولانی، دمای پایین و تابستانهای کوتاه دارند. چنین شرایطی باعث شده افعی کوهرنگی نسبت به بسیاری از مارهای ساکن مناطق گرم ایران، رفتار و الگوی زندگی متفاوتی داشته باشد.
ویژگیهای ظاهری و تشخیص
افعی کوهرنگی از نظر جثه، ماری با اندازه متوسط و بدنی نسبتاً ضخیم است. سر آن به شکل مثلثی و کاملاً مشخص از گردن جدا میشود که از نشانههای بارز افعیها به شمار میرود. رنگ بدن معمولاً ترکیبی از خاکستری، قهوهای یا بژ است که با لکهها و نقشهای تیرهتر همراه میشود. این الگوهای رنگی به مار کمک میکنند تا در محیطهای سنگلاخی و کوهستانی بهخوبی استتار شود.
به گزارش راز بقا یکی از مهمترین ویژگیهای شناسایی این گونه، تعداد نسبتاً زیاد فلسهای سر و بهویژه فلسهای برجسته بالای چشمی است. این فلسها حالتی شاخمانند ایجاد میکنند و به سر مار ظاهری خشن و متفاوت میدهند. همین ویژگیها باعث میشود افعی کوهرنگی از برخی افعیهای دیگر ایران قابل تشخیص باشد.
رفتار و سبک زندگی
افعی کوهرنگی رفتاری محتاط و نسبتاً آرام دارد. این مار بیشتر وقت خود را بیحرکت میماند و به کمک رنگ و الگوی بدنش با محیط اطراف یکی میشود. فعالیت اصلی آن معمولاً در ساعات خنکتر روز یا هنگام غروب و شب آغاز میشود، بهویژه در فصل تابستان که دمای روز بالا میرود.
برخلاف تصور عمومی، افعی کوهرنگی معمولاً به انسان حمله نمیکند و تنها زمانی نیش میزند که احساس خطر کند یا راه فراری نداشته باشد. بیشتر موارد مارگزیدگی زمانی رخ میدهد که فرد ناخواسته روی مار قدم بگذارد یا آن را تحریک کند.
تغذیه
این گونه یک شکارچی کمینگر است و رژیم غذایی آن شامل جوندگان کوچک کوهستانی، مارمولکها و گاهی پرندگان کوچک میشود. افعی کوهرنگی با صبر زیاد در محل مناسب کمین میکند و پس از نزدیک شدن طعمه، با حملهای سریع زهر خود را تزریق میکند. پس از آن، منتظر میماند تا طعمه از پا بیفتد.
نقش این افعی در کنترل جمعیت جوندگان بسیار مهم است و حذف آن میتواند تعادل اکوسیستمهای کوهستانی زاگرس را بر هم بزند.
برای مطالعه بیشتر بخوانید:
زهر و خطرات احتمالی
افعی کوهرنگی مانند دیگر افعیها زهرآگین است. زهر این گونه خاصیت تخریبکننده دارد و میتواند باعث آسیب بافتی، خونریزی و اختلال در سیستم انعقاد خون شود. شدت اثر زهر به عواملی مانند محل گزش، میزان زهر تزریقشده و وضعیت جسمی فرد بستگی دارد.
در صورت مارگزیدگی، بهویژه در مناطق کوهستانی و دور از مراکز درمانی، مراجعه فوری به مراکز پزشکی ضروری است و هرگونه درمان خودسرانه میتواند خطرناک باشد.
تولیدمثل
افعی کوهرنگی به روش جنسی تولیدمثل میکند و از نوع تخمزا-زندهزا است. در این روش، تخمها درون بدن ماده رشد میکنند و نوزادان بهصورت زنده متولد میشوند. این شیوه تولیدمثل برای شرایط سرد و ناپایدار کوهستانی بسیار مناسب است، زیرا تخمها در معرض خطرات محیطی قرار نمیگیرند.
نوزادان پس از تولد کاملاً مستقل هستند و از همان ابتدا توانایی دفاع از خود و تزریق زهر را دارند.
تهدیدها و اهمیت حفاظتی
به گزارش راز بقا به دلیل پراکندگی محدود و جمعیت کم، افعی کوهرنگی در برابر تهدیدهایی مانند تخریب زیستگاه، چرای بیرویه دام، جادهسازی و کشتار از روی ترس یا ناآگاهی آسیبپذیر است. آگاهیرسانی به مردم محلی و طبیعتگردان میتواند نقش مهمی در کاهش این تهدیدها داشته باشد.
افعی کوهرنگی یکی از گونههای کمیاب و ارزشمند حیاتوحش ایران است؛ ماری زهرآگین، سازگار با شرایط سخت زاگرس و دارای نقشی مهم در تعادل اکوسیستمهای کوهستانی. شناخت درست این گونه و احترام به زیستگاههای طبیعی آن، گامی مهم در حفظ تنوع زیستی ایران به شمار میرود.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
مار مرجانی آبی مالایی؛ قاتل رنگارنگ جنگل که با زهری مرگبار حتی مارهای سمی را هم شکار میکند!
مامبای سیاه؛ خطرناکترین، سمیترین و سریعترین مار جهان که میایستد!
سوپ مار؛ مشهورترین غذای هنگکنگ که با گوشت مار تهیه میشود و قوای جنسی را تقویت میکند!
هفت نشانه وجود مار در اطراف خانه شما؛ اینها را به خاطر بسپارید!
اسرار «مار دو سر» ترسناکترین مار دنیا؛ چگونه به دنیا میآید، چطور جفتگیری میکند؟ و کدام سر، مار را کنترل میکند؟
کشف جدید دانشمندان؛ ۴ گونه از شاه کبری بزرگترین مار سمی جهان پیدا شد
پایتون سبز درختی؛ زیباترین و گرانترین مار جهان که ۳۰ میلیارد تومان قیمت دارد
مار شکم آتشین؛ مار خطرناکی که سمیترین حیوان روی زمین را به عنوان غذا میخورد!
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان