افعی پفی؛ مار سمی آفریقا معروف به «مار پفکننده» که بدنش را باد میکند و با سم کشندهاش جان انسانها را تهدید میکند
افعی پفی (Puff Adder)، مار سمی و کمینگر آفریقا، با سم کشنده و استتار بینظیر خود، هر ساله جان انسانها را تهدید میکند. در این مقاله از راز بقا با رفتار، زیستگاه و راهکارهای ایمنی این گونه افعی آشنا شوید.
راز بقا: افعی پفی (Bitis arietans) یکی از شناختهشدهترین مارهای سمی جهان است که در سرتاسر آفریقا و بخشهایی از شبهجزیره عربستان یافت میشود. این گونه به خاطر اندازه بزرگ، بدن عضلانی و رفتار تدافعی خاص خود شهرت دارد و یکی از شاهکارهای طبیعت در زمینه استتار و شکار کمینگرانه محسوب میشود.
چرا «پفی»؟
به گزارش راز بقا، نام این گونه به رفتار منحصربهفرد آن هنگام تهدید اشاره دارد. وقتی افعی پفی احساس خطر کند، بدنش را باد میکند و با صدای سِیصد بلند، دشمن یا شکارچی را میترساند. این واکنش باعث میشود بدن مار بزرگتر به نظر برسد و از حمله احتمالی جلوگیری کند. از این رو، نام «پفی» یا «پفکننده» به آن اختصاص یافته است.
ویژگیهای ظاهری
افعی پفی مار نسبتاً کوتاه، اما پهن است و طول بدن آن معمولاً بین ۹۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر است، اگرچه نمونههای بزرگتر هم دیده شدهاند. بدن عضلانی و متراکم آن کمک میکند تا هنگام کمین برای شکار، حرکت ناگهانی و انفجاری داشته باشد.
رنگ پوست معمولاً خاکی، زرد مایل به قهوهای یا خاکستری است و با الگوهای زیگزاگی یا V شکل پوشیده شده است. به گزارش راز بقا این الگوها باعث میشوند مار در محیطهای علفزار، خاک خشک یا پوشش گیاهی سنگلاخی تقریباً نامرئی باشد. سر افعی پفی پهن و مثلثی شکل است و دندانهای بلند آن (فانگها) میتوانند تا حدود ۵ سانتیمتر طول داشته باشند، که به مار امکان تزریق حجم زیادی از سم را میدهد.
چشمها و حسها
چشمهای افعی پفی با مردمکهای عمودی، برای دید در نور کم بهینه شدهاند. این مار علاوه بر بینایی، از حس بویایی قوی و ارتعاشات زمین برای تشخیص طعمه و تهدید استفاده میکند. حس چشایی و بویایی آن به مار کمک میکند شکارچیان و طعمههای کوچک را از فاصله دور شناسایی کند.
زیستگاه و پراکندگی
به گزارش راز بقا افعی پفی تقریباً در تمام زیستگاههای باز آفریقا، از علفزارها و زمینهای سنگلاخی گرفته تا حاشیه جنگلها و مناطق نیمهبیابانی، یافت میشود. این گونه همچنین در بخشهایی از شبهجزیره عربستان زندگی میکند.
مار به دلیل قابلیت تطبیق بالا با محیطهای مختلف، میتواند در مناطق خشک و سنگلاخی، زمینهای کشاورزی و حتی مناطق حاشیهای سکونتگاهها حضور داشته باشد. این انعطافپذیری اکولوژیک، یکی از عوامل موفقیت بقا و پراکندگی گسترده آن است.
رفتار و سبک زندگی
افعی پفی یک شکارچی کمینگر است. برخلاف بسیاری از مارها که به دنبال طعمه حرکت میکنند، این گونه در یک نقطه برای ساعتها یا حتی روزها ثابت میماند و منتظر عبور جوندگان، پرندگان کوچک یا سوسمارها میماند. سرعت انفجاری و دقت حمله، باعث میشود که طعمه نتواند از دست مار فرار کند.
این مار بیشتر در ساعات خنکتر روز، یعنی صبح زود و عصر، فعال است و در طول روز ممکن است برای تنظیم دمای بدن در سایه یا زیر بوتهها استراحت کند.
تغذیه و شکار
افعی پفی رژیم غذایی متنوعی دارد. از جوندگان کوچک و پرندگان گرفته تا وزغها و سوسمارها، همه جزو طعمههای آن هستند. این مار از ترکیبی از حس بویایی، تشخیص ارتعاش و بینایی استفاده میکند تا نزدیک شدن طعمه را پیشبینی کند.
زمانی که طعمه به محدوده حمله برسد، مار با سرعتی باورنکردنی حمله میکند و با دندانهای سمی خود، آن را فلج یا از بین میبرد. سپس طعمه را میبلعد و فرآیند هضم میتواند تا چند روز طول بکشد، بسته به اندازه شکار.
سم و کاربردهای آن
سم افعی پفی عمدتاً سیتوتوکسیک است، یعنی باعث تخریب بافتها و سلولها میشود. به گزارش راز بقا این ترکیب شیمیایی نه تنها شکار را فلج میکند بلکه به مار اجازه میدهد بدون صرف انرژی زیاد، شکار خود را کنترل و هضم کند.
تحقیقات نشان دادهاند که سم افعی پفی شامل آنزیمها و پروتئینهایی است که به سرعت بافت شکار را از بین میبرند و از تجزیه آن برای هضم بهتر پشتیبانی میکنند.
رفتار تدافعی و هشداردهنده
زمانی که افعی پفی تهدید میشود، علاوه بر باد کردن بدن و صدای سِیصد، ممکن است حرکات کوتاه و سریع برای ترساندن دشمن انجام دهد. این مار اغلب ترجیح میدهد در همان جا باقی بماند و با ظاهر تهدیدآمیز، مهاجم را منصرف کند.
اگر تهدید ادامه یابد، گزش رخ میدهد، ولی معمولاً افعی پفی تلاش میکند با رفتار غیرتهاجمی، خطر را کاهش دهد.
تولیدمثل و چرخه زندگی
افعی پفی برخلاف بسیاری از مارها، زندهزا (viviparous) است؛ یعنی تخم نمیگذارد بلکه نوزادان زنده به دنیا میآورد. هر بار زایمان ممکن است بین ۲۰ تا ۴۰ نوزاد باشد، که به صورت کامل و آماده شکار وارد محیط میشوند.
به گزارش راز بقا این استراتژی تولیدمثلی، باعث میشود نسل افعی پفی در محیطهای متنوع با نرخ بقا بالا ادامه یابد. نوزادان به سرعت توانایی استتار و شکار دارند و بسیاری از رفتارهای تدافعی بزرگسالان را تقلید میکنند.
استتار و محیط زیست
یکی از ویژگیهای شگفتانگیز افعی پفی، استتار فوقالعاده آن است. رنگبندی بدن و الگوهای زیگزاگی به مار اجازه میدهد تا در محیطهای خشک، علفزارها و زمینهای سنگلاخی تقریباً نامرئی باشد. این استتار به دو دلیل حیاتی است:
پنهان ماندن از شکارچیان بزرگتر، کمین برای شکار طعمههای کوچک و استتار مؤثر باعث شده که افعی پفی یکی از موفقترین گونههای کمینگر در آفریقا باشد.
برای مطالعه بیشتر بخوانید:
تیر مار بیابانی؛ سریعترین مار غیر سمی ایران مشهور به «مار درخت انبه» که استاد فرار و استتار است
فعالیت اجتماعی و تعامل با دیگر گونهها
افعی پفی معمولاً موجودی تکنشین است و ارتباط کمی با همنوعان خود دارد، مگر در زمان جفتگیری. در محیط طبیعی، مارها معمولاً از یکدیگر دوری میکنند تا منابع غذایی و قلمرو حفظ شود.
با این حال، افعی پفی در زنجیره غذایی نقش مهمی دارد؛ هم شکارچی طعمههای کوچک است و هم ممکن است توسط پرندگان شکاری، پستانداران کوچک و برخی خزندگان بزرگ شکار شود.
ویژگیهای کلیدی
نام: افعی پفی (Puff Adder)
خانواده: افعیها (Viperidae)
طول: ۹۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر (نمونههای بزرگتر هم وجود دارد)
ویژگی متمایز: باد کردن بدن هنگام تهدید، استتار بینظیر
سم: سیتوتوکسیک و کشنده برای طعمه
زیستگاه: علفزارها، زمینهای سنگلاخی، مناطق نیمهبیابانی، حاشیه جنگلها
رفتار: شکار کمینگر، فعال صبح و عصر، تکنشین
تولیدمثل: زندهزا، ۲۰ تا ۴۰ نوزاد در هر زایمان
غذای اصلی: جوندگان کوچک، پرندگان، سوسمارها، وزغها
افعی پفی نمونهای خارقالعاده از تکامل و سازگاری مارهاست؛ شاهکاری از استتار، شکار و دفاع تدافعی که با وجود خطرناکیاش، نقشی حیاتی در اکوسیستمهای آفریقا ایفا میکند.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
مار شکم آتشین؛ مار خطرناکی که سمیترین حیوان روی زمین را به عنوان غذا میخورد!
خواص تخم مار؛ از علامت ظهور فاشیسم تا احضار روح و یک داروی شگفتانگیز برای تقویت قوای جنسی!
چرا مارهای بوآ هنگام فشار دادن مرگبار طعمه خفه نمیشوند؟
مار مرجانی آبی مالایی؛ قاتل رنگارنگ جنگل که با زهری مرگبار حتی مارهای سمی را هم شکار میکند!
ارسال نظر
