هوبره؛ پرنده درحال انقراض و نماد یزد که به بمبانداز بیابانهای ایران معروف است و با پرتاب مدفوع از خود دفاع میکند!
هوبره (Bustard)، پرنده شاخص بیابانهای ایران، با رفتار دفاعی عجیب، توان دویدن بالا و نقش مهم در اکوسیستم شناخته میشود. در این مقاله از راز بقا با ویژگیها، زیستگاههای ایرانی، تهدیدها و اهمیت حفاظت از این گونه ارزشمند آشنا شوید و نقش آن را در طبیعت بدانید.
راز بقا: هوبَرهایان یا خانوادهٔ هوبَره (Otididae) گروهی از پرندگان خشکیزی هستند که در راستهٔ میشمرغسانان قرار میگیرند؛ پرندگانی با جثهای از متوسط تا بسیار بزرگ، پاها و گردن بلند، منقار کوتاه و نیرومند و رفتاری که آنها را کاملاً سازگار با دشتها و بیابانها نشان میدهد.
به گزارش راز بقا، برای بسیاری از ایرانیها نام «هوبره» با طبیعت کویری، مناطق حفاظتشده و بحثهای محیطزیستی گره خورده است. این پرنده یکی از شاخصترین پرندگان بیابانی ایران به شمار میآید و شناختش میتواند نگاه ما را به ارزش زیستگاههای خشک کشور عمیقتر کند.
هوبره چه جور پرندهای است؟
هوبرهها بیشتر عمر خود را روی زمین میگذرانند. پاهای بلند و عضلانیشان به آنها اجازه میدهد سریع بدوند و مسافتهای طولانی را در دشتهای باز طی کنند. برخلاف بسیاری از پرندگان، اولین واکنش هوبره هنگام خطر معمولاً پرواز نیست؛ ترجیح میدهد با دویدن از خطر فاصله بگیرد. پرواز برایش پرهزینه است و اغلب زمانی رخ میدهد که دیگر راه گریزی روی زمین نباشد.
به گزارش راز بقا رنگآمیزی بدن هوبره معمولاً ترکیبی از قهوهای، کرم و طرحهای خالدار است؛ رنگهایی که بهخوبی با خاک و پوشش گیاهی کمپشت بیابان هماهنگ میشوند. این استتار طبیعی کمک میکند از دید شکارچیان پنهان بماند. وقتی بیحرکت روی زمین مینشیند، حتی از فاصلهٔ نسبتاً نزدیک هم ممکن است با محیط یکی به نظر برسد.
«پرندهٔ بمبانداز»؛ دفاعی عجیب در طبیعت
یکی از جالبترین رفتارهای دفاعی که به هوبره نسبت داده میشود، استفاده از مدفوع چسبناک در شرایط خطر است. گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد اگر در حین پرواز با حملهٔ پرندهٔ شکاری روبهرو شود، میتواند مدفوع نیمهمایع و چسبناک خود را به سمت مهاجم رها کند. این مادهٔ چسبناک در صورت برخورد با پر و بال شکارچی، میتواند مزاحمت ایجاد کند و او را از ادامهٔ حمله منصرف سازد. به همین دلیل در برخی منابع عامهپسند به «پرندهٔ بمبانداز» معروف شده است.
البته باید در نظر داشت که بسیاری از رفتارهای جانوری در طبیعت به شرایط، فرد و موقعیت بستگی دارند و همیشه به یک شکل تکرار نمیشوند. اما همین روایتها هم نشان میدهد که بقا در زیستگاههای خشن بیابانی چه اندازه خلاقیت و سازگاری میطلبد.
زیستگاه هوبره در ایران
ایران بهدلیل گسترهٔ وسیع مناطق بیابانی و نیمهبیابانی، یکی از زیستگاههای مهم هوبره در منطقه است. این پرنده به دشتهای باز با پوشش گیاهی پراکنده، بوتهزارها و مناطق کممزاحمت انسانی علاقه دارد.
از شناختهشدهترین زیستگاههای هوبره میتوان به پارک ملی توران اشاره کرد؛ منطقهای پهناور که به «آفریقای ایران» هم معروف است و تنوع زیستی کمنظیری دارد. حضور هوبره در چنین مناطقی نشاندهندهٔ سلامت نسبی اکوسیستمهای بیابانی است.
در مرکز ایران نیز جمعیتهایی از هوبره دیده میشود. به گزارش راز بقا پناهگاه حیات وحش بوروئیه در محدودهٔ شهرستان خاتم و در استان یزد یکی از مناطق مهم حفاظت از این پرنده است. نزدیکی این منطقه به شهر هرات باعث شده نام هوبره برای بسیاری از مردم محلی آشنا باشد.
از دههٔ ۱۳۸۰ خورشیدی، مرکز تحقیقاتی قرهتپه هرات بهعنوان یکی از مهمترین مراکز تحقیق و پرورش هوبره در خاورمیانه فعالیت میکند. این مرکز در زمینهٔ تکثیر در اسارت، مطالعهٔ رفتار و تلاش برای حفظ جمعیتهای طبیعی نقش داشته است. هوبره حتی بهعنوان نماد شهر هرات و استان یزد هم شناخته میشود که نشاندهندهٔ پیوند این پرنده با هویت محلی است.
در شرق کشور نیز میتوان هوبره را دید. پناهگاه حیات وحش هامون در استان سیستان و بلوچستان از دیگر زیستگاههای این پرنده است. در برخی گویشهای محلی این منطقه، به هوبره «چَرز» میگویند؛ نامی بومی که نشان میدهد مردم منطقه از دیرباز این پرنده را میشناختهاند.
تغذیه و نقش در اکوسیستم
هوبرهها همهچیزخوارند. رژیم غذایی آنها میتواند شامل حشرات، خزندگان کوچک، دانهها، جوانههای گیاهی و گاهی مواد گیاهی آبدار باشد. این تنوع غذایی کمک میکند در محیطهای کممنبع بیابانی دوام بیاورند. از سوی دیگر، با خوردن حشرات و پراکنده کردن بذر گیاهان، در تعادل اکوسیستم نقش دارند.
وجود هوبره در یک منطقه معمولاً نشانهای از بکر بودن نسبی آن زیستگاه است. این پرنده به مناطق شلوغ و پررفتوآمد انسانی حساس است و کاهش جمعیتش میتواند زنگ خطری برای وضعیت محیطزیست باشد.
برای مطالعه بیشتر بخوانید:
پروژه دشت «سوتاو» بوکان؛ برای اولین بار جوجههای میشمرغ در ایران در شرایط اسارت متولد شدند
میشمرغ؛ پرندهای غولپیکر و در آستانه انقراض که دوباره در همدان دیده شد و همه را شگفتزده کرد
هوبره؛ پرنده ۲ میلیارد تومانی که داروی ناتوانی جنسیست و از ایران به کشورهای عربی قاچاق میشود
چالشهای پیشروی هوبره
مهمترین تهدیدهای هوبره شامل تخریب زیستگاه، توسعهٔ بیرویه در مناطق بیابانی، شکار غیرمجاز و مزاحمت انسانی است. جادهسازی، معادن و تبدیل اراضی طبیعی به کاربریهای دیگر میتواند زیستگاههای مناسب را تکهتکه کند. وقتی زیستگاه پیوسته نباشد، جابهجایی و تولیدمثل پرندگان سختتر میشود.
در سالهای اخیر، توجه بیشتری به حفاظت از گونههای بیابانی جلب شده و هوبره یکی از پرندگانی است که نامش در این میان زیاد شنیده میشود. مناطق حفاظتشده، برنامههای پژوهشی و آگاهیرسانی عمومی میتوانند به بقای این گونه کمک کنند.
چرا شناخت هوبره برای ما مهم است؟
شاید در نگاه اول، پرندهای که در دل بیابان زندگی میکند به زندگی روزمرهٔ ما ربطی نداشته باشد. اما واقعیت این است که هر گونهٔ جانوری بخشی از شبکهٔ پیچیدهٔ طبیعت است. از بین رفتن هر حلقه، میتواند تعادل کل زنجیره را بههم بزند.
به گزارش راز بقا هوبره برای ایرانیها فقط یک پرنده نیست؛ بخشی از میراث طبیعی سرزمین ماست. از کویرهای مرکزی تا دشتهای شرق کشور، رد پای این پرنده با جغرافیای ایران گره خورده است. شناخت بیشترش میتواند حس مسئولیت ما را نسبت به طبیعت تقویت کند؛ طبیعتی که در نهایت، زندگی خود ما هم به سلامت آن وابسته است.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
مرغ مینا؛ پرنده شگفتانگیزی که حرف میزند و کشاورزان هم دوستش دارند و هم از آن متنفرند!
دیمیل؛ پرندهای پرسروصدا که پرندهبازان جنوب ایران به جای قناری و طرقه نگهداری میکنند
شبگرد مصری؛ پرندهای شبحوار با چشمهای نقرهای که در گرمترین مناطق ایران زندگی میکند و سلطان استتار است
مینای بالی؛ یکی از نایابترین و زیباترین پرندگان جهان که ۴ میلیارد قیمت دارد و متخصص فرار از قفس است!
قرقاول مونال؛ یکی از زیباترین پرندههای جهان که در کوههای هیمالیا زندگی میکند
هوبره؛ پرنده ۲ میلیارد تومانی که داروی ناتوانی جنسیست و از ایران به کشورهای عربی قاچاق میشود
کوکَر یا باقرقره؛ پرندهای شگفتانگیزی که یک رقاص حرفهایست و لای پرهایش آب ذخیره میکند
شبگرد شیطانی؛ ترسناکترین پرنده جهان که دهانی قرمز و بزرگ دارد و آوازی هولناک سر میدهد
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان