پنگوئن آفریقایی؛ پنگوئن بومی آفریقا که در آب و هوای گرم زندگی می‌کند و صدایش شبیه عرعر الاغ است

راز بقا - محمد عبادی‌فر: وقتی نام پنگوئن به میان می‌آید، اغلب ذهن ما به سمت سرزمین‌های یخ‌زده قطب جنوب، کوه‌های یخی عظیم و سرمای کشنده می‌رود. اما در گوشه‌ای دیگر از جهان، گونه‌ای از پنگوئن‌ها زندگی می‌کنند که تمام این تصورات را زیر سؤال می‌برند.

به گزارش راز بقا، پنگوئن آفریقایی (African penguin) در سواحل گرم جنوب آفریقا زندگی می‌کند و یکی از عجیب‌ترین پرندگان دریایی جهان به شمار می‌رود، پرنده‌ای که البته اکنون بقایش در معرض خطر جدی قرار گرفته است.

این پرنده نه‌تنها در آب‌های نسبتاً گرم شنا می‌کند، بلکه صدایی شبیه الاغ دارد، سیستم خنک‌کننده طبیعی روی سرش حمل می‌کند و هر فرد آن دارای الگوی منحصربه‌فردی است که دانشمندان آن را با اثر انگشت انسان مقایسه می‌کنند. با وجود این ویژگی‌های خارق‌العاده، پنگوئن آفریقایی امروز با خطر جدی انقراض روبه‌رو شده است.

تنها پنگوئنی که بومی آفریقاست

پنگوئن آفریقایی تنها گونه پنگوئنی است که به طور طبیعی در قاره آفریقا زندگی می‌کند. زیستگاه اصلی آن سواحل آفریقای جنوبی و نامیبیاست؛ مناطقی که تحت تأثیر جریان سرد «بنگوئلا» قرار دارند. جریان بنگوئلا یک جریان اقیانوسی سرد و پهناور در جنوب اقیانوس اطلس است که از قطب جنوب سرچشمه می‌گیرد و در امتداد ساحل غربی آفریقای جنوبی به سمت شمال حرکت می‌کند.

بر اساس گفته «موسسه ملی تنوع زیستی آفریقای جنوبی» این جریان اقیانوسی آب‌های غنی از مواد مغذی را به سطح می‌آورد و شرایط ایده‌آلی برای زندگی ماهیان فراهم می‌کند. همین موضوع باعث شده است که پنگوئن‌های آفریقایی بتوانند در محیطی کاملاً متفاوت از زیستگاه‌های یخی سایر پنگوئن‌ها زندگی کنند.

پنگوئنی که مثل الاغ عرعر می‌کند

شاید عجیب‌ترین ویژگی این پرنده، صدای آن باشد. بر اساس اطلاعات باغ وحش سن‌دیگو، پنگوئن آفریقایی صدایی بلند و خشن تولید می‌کند که شباهت زیادی به عرعر الاغ دارد و به همین دلیل به «پنگوئن الاغی» مشهور شده است.

این صدا نقش مهمی در زندگی اجتماعی آنها دارد. نر‌ها در فصل جفت‌گیری از این آوا برای جذب جفت استفاده می‌کنند و اعضای خانواده نیز از طریق همین صدا‌ها می‌توانند یکدیگر را در میان هزاران پنگوئن پیدا کنند.

برای بسیاری از گردشگران، شنیدن این صدا تجربه‌ای غافلگیرکننده است؛ زیرا کمتر کسی انتظار دارد یک پرنده دریایی چنین صدایی تولید کند. از آنجایی که ذهنمیت همه گردشگران از پنگوئن همان پنگوئن‌های مناطق سرد قطبی است نفس حضور این پنگوئن‌ها برای گردشگران مایه تعجب است.

هر پنگوئن اثر انگشت مخصوص خودش را دارد

هیچ دو پنگوئن آفریقایی دارای لکه‌های یکسان روی سینه خود نیستند. الگوی سیاه‌رنگی که روی سینه این پرندگان دیده می‌شود، برای هر پرنده کاملاً منحصر‌به‌فرد است و دانشمندان آن را به اثر انگشت انسان تشبیه می‌کنند. پژوهشگران حتی می‌توانند بدون استفاده از ابزار‌های ردیابی، تنها با گرفتن عکس از سینه پنگوئن‌ها، افراد مختلف را شناسایی و رفتار آنها را در طول سال‌ها بررسی کنند.

این ویژگی طبیعی، کار حفاظت از این گونه را بسیار آسان‌تر کرده است.

آنها یک سیستم تهویه طبیعی روی سر خود دارند

زندگی در گرمای آفریقا برای پرنده‌ای که پوششی ضخیم و ضدآب دارد، آسان نیست. اطلاعات تخصصی منتشر شده در وبسایت‌ها نوشتند که بر اساس رویه تکاملی پنگوئن آفریقایی یک سازوکار خنک‌کننده ویژه در بدن خود توسعه داده است.

در بالای چشم‌های این پرندگان، بخش‌های صورتی‌رنگ و بدون پر وجود دارد که سرشار از رگ‌های خونی هستند.

وقتی دمای هوا افزایش پیدا می‌کند، جریان خون بیشتری به این نواحی هدایت می‌شود و گرمای اضافی بدن از طریق آنها دفع می‌شود. جالب‌تر اینکه هرچه هوا گرم‌تر باشد، رنگ این بخش‌ها نیز صورتی‌تر و پررنگ‌تر می‌شود.

روزگاری در خانه‌های زیرزمینی زندگی می‌کردند

برخلاف بسیاری از پنگوئن‌ها که از سنگ برای ساخت لانه استفاده می‌کنند، پنگوئن‌های آفریقایی در گذشته تونل‌هایی را زیر لایه‌های ضخیم فضولات پرندگان دریایی حفر می‌کردند.

طبق نوشته وبسایت Bird Life این خانه‌های زیرزمینی مزایای فراوانی داشتند؛ از جمله محافظت از تخم‌ها و جوجه‌ها در برابر شکارچیان، کاهش تابش مستقیم نور خورشید و ایجاد دمایی مناسب برای پرورش جوجه‌ها.

اما در قرن نوزدهم و بیستم، انسان‌ها حجم عظیمی از این مواد را به عنوان کود کشاورزی برداشت کردند و بخش بزرگی از زیستگاه طبیعی این پرندگان از بین رفت. امروزه بسیاری از سازمان‌های محیط زیستی با ساخت لانه‌های مصنوعی تلاش می‌کنند این خسارت را جبران کنند.

آنها در آب سریع‌تر از بسیاری از انسان‌ها حرکت می‌کنند

اگرچه پنگوئن‌های آفریقایی روی خشکی کمی ناشیانه به نظر می‌رسند، اما در زیر آب به شکارچیانی بسیار ماهر تبدیل می‌شوند. آنها می‌توانند با سرعتی بین ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر در ساعت شنا کنند و تا عمق بیش از ۱۰۰ متری شیرجه بزنند.

بال‌های این پرندگان در طول فرایند تکامل به باله‌های قدرتمندی تبدیل شده که به آنها اجازه می‌دهد در آب مانند پرواز کردن حرکت کنند. غذای اصلی آنها شامل ساردین، آنچوی، ماهی مرکب و سخت‌پوستان کوچک است.

جمعیتی که بیش از ۹۵ درصد کاهش یافته است

شاید نگران‌کننده‌ترین واقعیت درباره پنگوئن آفریقایی، سرعت سقوط جمعیت آن باشد. در اوایل قرن بیستم، بیش از یک میلیون جفت مولد از این گونه در جنوب آفریقا زندگی می‌کردند، اما امروزه کمتر از ۱۰ هزار جفت مولد در طبیعت باقی مانده است.

صید بی‌رویه ماهی‌ها، نشت نفت، تخریب زیستگاه‌ها، تغییرات اقلیمی و افزایش فعالیت‌های انسانی، مهم‌ترین عوامل این کاهش شدید هستند. کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر اقدامات حفاظتی گسترده‌تر انجام نشود، این گونه ممکن است طی چند دهه آینده برای همیشه از طبیعت ناپدید شود.

چرا بقای پنگوئن آفریقایی اهمیت دارد؟

پنگوئن‌های آفریقایی فقط حیواناتی جذاب برای جذب گردشگران نیستند؛ آنها شاخصی مهم برای سنجش سلامت اقیانوس‌ها محسوب می‌شوند.

از آنجا که این پرندگان وابستگی زیادی به جمعیت ماهیان دارند، کاهش تعداد آنها می‌تواند زنگ خطری برای کل اکوسیستم‌های دریایی باشد. در واقع، حفاظت از پنگوئن آفریقایی به معنای حفاظت از اقیانوس‌ها و هزاران گونه دیگری است که به این زیست‌بوم وابسته‌اند.