چرا بعضی اختاپوسها پوست نارگیل را کیلومترها با خود حمل میکنند؟
استفاده از ابزار توسط حیوانات و جانوران همیشه برای انسانها و البته دانشمندان و پژوهشگران موضوعی جذاب بوده به خصوص اینکه این موجود یک موجود دریایی باشد که به لحاظ تکاملی دست کم نسبت به پستانداران و پرندگان در سطح پایینتری از فرآیند تکامل قرار دارد. یکی از این موجودات گونهای اختاپوس است که عاشق پوست نارگیل در کف دریاست و هر وقت آن را ببیند کیلومترها آن را با خود حمل میکند. اما چرا و به چه دلیلی این کار را انجام میدهد؟
راز بقا: تصور کنید در کف اقیانوس، اختاپوسی را ببینید که دو نیمه پوست نارگیل را با بازوهایش حمل میکند، مسافتی طولانی روی بستر دریا راه میرود و در نهایت، آنها را کنار هم قرار میدهد و داخلشان پنهان میشود. این صحنه شاید شبیه یک انیمیشن باشد، اما کاملاً واقعی است و یکی از شگفتانگیزترین نمونههای استفاده از ابزار در دنیای جانوران به شمار میرود.
به گزارش راز بقا، این رفتار نخستین بار بهطور دقیق در اختاپوس نارگیلدوست (Coconut Octopus) ثبت شد؛ گونهای که در آبهای گرم اقیانوس هند و غرب اقیانوس آرام زندگی میکند. پژوهشگران این اختاپوس را در حالی مشاهده کردند که نیمههای پوست نارگیل را از کف دریا جمعآوری میکند، آنها را با خود حمل میکند و در زمان مناسب، از آنها بهعنوان یک پناهگاه قابلحمل استفاده میکند.
نارگیل در کف دریا چه میکند؟
شاید نخستین سؤال این باشد که اصلاً پوست نارگیل چگونه به اعماق دریا میرسد؟
در بسیاری از مناطق گرمسیری، نارگیلها پس از افتادن از درخت، وارد رودخانهها یا مستقیماً وارد دریا میشوند. جریانهای دریایی میتوانند آنها را صدها کیلومتر جابهجا کنند. پس از مدتی، بخش داخلی نارگیل تجزیه میشود و نیمههای سخت پوسته آن روی بستر دریا باقی میماند.
برای بیشتر جانوران، این بقایا تنها زبالههای طبیعی هستند، اما برای اختاپوس نارگیلدوست، میتوانند به یک ابزار ارزشمند برای بقا تبدیل شوند.
حمل باری که هیچ فایدهای در همان لحظه ندارد
رفتار اختاپوس زمانی عجیبتر میشود که بدانیم حمل پوست نارگیل در همان لحظه هیچ سودی برای او ندارد. این جانور باید با چند بازوی خود پوستهها را بلند کند و روی نوک بازوهای دیگر راه برود؛ حرکتی که دانشمندان آن را «راه رفتن روی چوبپا» (Stilt Walking) نامیدهاند.
در این وضعیت، اختاپوس کندتر حرکت میکند، انرژی بیشتری مصرف میکند و حتی برای مدتی آسیبپذیرتر میشود. اما او این هزینه را میپذیرد، زیرا میداند ممکن است چند دقیقه یا حتی چند ساعت بعد، به یک پناهگاه امن نیاز پیدا کند.
از دیدگاه رفتارشناسی، این موضوع بسیار مهم است، زیرا نشان میدهد جانور برای نیازی در آینده برنامهریزی میکند؛ ویژگیای که زمانی تصور میشد تقریباً فقط در برخی پرندگان، پستانداران و انسان دیده میشود.
پوست نارگیل چگونه جان اختاپوس را نجات میدهد؟
اختاپوسها برخلاف لاکپشتها یا حلزونها، هیچ پوسته یا زره سختی ندارند. بدن نرم آنها باعث میشود در برابر شکارچیانی مانند کوسهها، مارماهیها و ماهیهای بزرگ آسیبپذیر باشند.
وقتی اختاپوس احساس خطر میکند، دو نیمه پوست نارگیل را کنار هم قرار میدهد و داخل آن پنهان میشود. این دو نیمه مانند یک کپسول محافظ عمل میکنند و شکارچی را با مانعی سخت روبهرو میسازند. در محیطهایی که صدف یا شکاف سنگی کمیاب است، چنین پناهگاهی میتواند تفاوت میان مرگ و زندگی باشد.
گاهی این اختاپوس بهجای پوست نارگیل، از دو کفه صدفهای بزرگ نیز استفاده میکند که نشان میدهد اصل رفتار، استفاده از هر جسم سخت و مناسب برای ساخت یک پناهگاه قابلحمل است.
یکی از روشنترین نمونههای استفاده از ابزار
در زیستشناسی، «استفاده از ابزار» به این معناست که جانور یک شیء خارجی را به شکلی هدفمند برای رسیدن به هدفی به کار ببرد. سالها تصور میشد این توانایی تقریباً به نخستیها، کلاغها و چند گونه پستاندار محدود است.
اما مشاهده اختاپوس نارگیلدوست این دیدگاه را تغییر داد. نکته مهم این نیست که او داخل پوست نارگیل پنهان میشود؛ بلکه اینکه پوسته را با خود حمل میکند تا بعداً از آن استفاده کند. این رفتار نشاندهنده نوعی آیندهنگری، تصمیمگیری و انعطاف رفتاری است که در میان بیمهرگان بسیار نادر محسوب میشود.
پژوهشگران معتقدند این توانایی احتمالاً نتیجه میلیونها سال تکامل در محیطهایی است که پناهگاههای طبیعی در آنها محدود بودهاند. در چنین شرایطی، اختاپوسی که بتواند سرپناه خود را جابهجا کند، شانس بیشتری برای زنده ماندن و تولیدمثل خواهد داشت.
امروزه رفتار حمل پوست نارگیل یکی از مشهورترین نمونههای هوش در میان بیمهرگان به شمار میرود. این اختاپوس نشان میدهد که داشتن مغز بزرگ یا ستون فقرات، شرط لازم برای حل مسئله نیست. گاهی موجودی با بدنی نرم و هشت بازو میتواند رفتاری از خود نشان دهد که زمانی دانشمندان آن را تنها ویژه جانوران بسیار پیشرفته میدانستند؛ حمل ابزاری که شاید اکنون بیفایده به نظر برسد، اما در لحظه خطر، به ارزشمندترین دارایی تبدیل خواهد شد.
خواندنیها
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان