کشف یک گونه جدید از ایکتیوسور‌ها در فسیل‌های ۱۵۰ میلیون ساله؛ شکارچی دریایی با بدنی ۳ متری!

راز بقا: دیرینه‌شناسان با بررسی دوباره فسیل‌هایی که دهه‌ها در موزه‌های آلمان نگهداری می‌شدند، موفق به شناسایی گونه‌ای جدید از ایکتیوسور‌ها شده‌اند؛ خزنده‌ای دریایی که حدود ۱۵۰ میلیون سال پیش در آب‌های گرم اقیانوس تتیس زندگی می‌کرد. 

این گونه جدید Jabalisaurus tethyensis نام‌گذاری شده و از گروه ایکتیوسور‌های اُفتالموسورین است. تا پیش از این تصور می‌شد در رسوبات سنگ‌آهکی مشهور جنوب آلمان، که به دلیل حفظ دقیق فسیل‌های جانوری و گیاهی شهرت دارند، تنها یک گونه ایکتیوسور یعنی Aegirosaurus leptospondylus وجود داشته است. بررسی‌های جدید نشان داد که دست‌کم یک گونه دیگر نیز در این منطقه زندگی می‌کرده است.

شکارچی دریایی با بدنی ۳ متری

Jabalisaurus tethyensis جانوری با اندازه متوسط در میان ایکتیوسور‌ها بوده و طول بدن آن حدود ۲ تا ۲.۹ متر برآورد شده است. این خزنده دارای جمجمه‌ای باریک و کشیده، دندان‌هایی ظریف با شیار‌های ریز و بدنی کاملاً سازگار با زندگی در آب بوده است. پژوهشگران با توجه به ساختار دندان‌ها احتمال می‌دهند که این جانور از ماهی‌های کوچک استخوانی تغذیه می‌کرده است. شواهد موجود همچنین نشان می‌دهد که پوست آن صاف بوده؛ ویژگی‌ای که در برخی دیگر از ایکتیوسور‌های خویشاوند آن نیز مشاهده شده است. ایکتیوسور‌ها گروهی از خزندگان دریایی دوران مزوزوئیک بودند که از اوایل دوره تریاس در فسیل‌های زمین‌شناسی ظاهر شدند و تا اوایل کرتاسه در اقیانوس‌های زمین حضور داشتند. آنها در طول تکامل خود به شکل‌های مختلفی درآمدند و زیستگاه‌ها و رژیم‌های غذایی متنوعی را در محیط‌های دریایی اشغال کردند.

فسیل‌هایی که سال‌ها اشتباه شناسایی شده بودند

گونه جدید عمدتاً بر اساس یک اسکلت کوچک و نابالغ شناسایی شده است که در مجموعه دولتی دیرینه‌شناسی و زمین‌شناسی بایرن در مونیخ نگهداری می‌شود. این نمونه نخستین بار در معدن گایسبرگ، در نزدیکی آپفل‌تال در ایالت بایرن، کشف شده بود. دو نمونه دیگر نیز به Jabalisaurus tethyensis نسبت داده شده‌اند؛ یکی در موزه دولتی تاریخ طبیعی اشتوتگارت و دیگری در موزه ژورای آیش‌شتات نگهداری می‌شود. نمونه موجود در موزه آیش‌شتات اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا علاوه بر استخوان‌ها، خطوط کلی بافت نرم بدن جانور نیز در آن حفظ شده است. همین نمونه‌های موزه‌ای که سال‌ها در مجموعه‌ها قرار داشتند، پیش‌تر به اشتباه متعلق به Aegirosaurus تصور می‌شدند.

ارتباطی شگفت‌انگیز میان آلمان و مکزیک

اهمیت این کشف تنها به شناسایی یک گونه جدید محدود نمی‌شود. جنس Jabalisaurus پیش از این فقط از منطقه خلیج مکزیک شناخته شده بود؛ منطقه‌ای که حدود ۹ هزار کیلومتر با محل کشف فسیل جدید در بایرن فاصله دارد. پیدا شدن Jabalisaurus در آلمان نشان می‌دهد که این خزندگان دریایی احتمالاً در گستره بسیار وسیعی از اقیانوس تتیس و آب‌های مرتبط با دریای اولیه کارائیب پراکنده بوده‌اند. این یافته همچنین فرضیه‌ای را که بر اساس آن برخی ایکتیوسور‌های منطقه پروتوکارائیب گونه‌هایی کاملاً بومی و جداافتاده بوده‌اند، با تردید مواجه می‌کند. پژوهشگران اکنون احتمال می‌دهند که ایکتیوسور‌های مناطق گرم و نیمه‌گرمسیری در اواخر ژوراسیک، پراکنش بسیار گسترده‌تری داشته‌اند.

تصویری تازه از اقیانوس‌های دوران ژوراسیک

بررسی این فسیل‌ها نشان می‌دهد که ارتباط میان زیستگاه‌های دریایی در اواخر ژوراسیک احتمالاً بسیار بیشتر از آن چیزی بوده که پیش‌تر تصور می‌شد. گونه‌های نزدیک به هم می‌توانستند در مناطق بسیار دور از یکدیگر زندگی کنند و در نهایت، تحت تأثیر شرایط محلی، به گونه‌های متفاوت تبدیل شوند. به این ترتیب، کشف Jabalisaurus tethyensis نه‌تنها تنوع شناخته‌شده ایکتیوسور‌ها در رسوبات معروف جنوب آلمان را افزایش می‌دهد، بلکه سرنخ مهمی درباره پراکندگی این خزندگان دریایی در اقیانوس‌های گرم دوران ژوراسیک در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد. این پژوهش توسط ارین‌ای. مکسول و همکارانش انجام شده و نتایج آن در نشریه Palaeontologia Electronica منتشر شده است.