جزیره‌ای که به آزمایشگاه ویروس تبدیل شد؛ ماجرای جنگ عجیب استرالیا با خرگوش‌ها

راز بقا: در سال ۱۹۳۷، دانشمندان استرالیایی خرگوش‌های آلوده را در یک جزیره رها کردند تا ویروسی را آزمایش کنند که بعد‌ها کنترل خرگوش‌ها را در سراسر استرالیا متحول کرد.

خرگوش‌های اروپایی در سال ۱۸۵۹ به استرالیا آورده شدند و خیلی سریع تکثیر شدند. جمعیت آنها به میلیون‌ها رأس رسید و با دام‌ها برای غذا رقابت کردند و به پوشش گیاهی و محیط‌زیست آسیب زیادی زدند. روش‌های سنتی برای کنترل آنها نیز کافی نبود.

دانشمندان به بیماری میکسوماتوز (Myxomatosis) علاقه‌مند شدند؛ بیماری‌ای که توسط ویروس میکسوم ایجاد می‌شود. این ویروس در برخی خرگوش‌های آمریکای جنوبی معمولاً بیماری نسبتاً خفیفی ایجاد می‌کند، اما خرگوش‌های اروپایی در برابر آن بسیار حساس هستند و بیماری می‌تواند مرگبار باشد.

در دهه ۱۹۲۰ آزمایش‌هایی در محیط آزمایشگاهی انجام شد، اما نتایج آن‌قدر امیدوارکننده نبود که بتوان از ویروس در مقیاس بزرگ استفاده کرد. در دهه ۱۹۳۰ تحقیقات دوباره جدی شد و Lionel Bull از دانشمندان CSIRO آزمایش‌های بیشتری انجام داد.

سرانجام در ۱۶ نوامبر ۱۹۳۷، خرگوش‌های آلوده به ویروس در جزیره Wardang در جنوب استرالیا رها شدند. هدف این بود که مشخص شود آیا بیماری می‌تواند در شرایط طبیعی از یک خرگوش به خرگوش‌های دیگر منتقل شود یا نه.

اما مشکل اصلی، انتقال بیماری بود. ویروس می‌توانست خرگوش‌های آلوده را بکشد، ولی به‌راحتی از یک جمعیت یا لانه خرگوش به جمعیت دیگری منتقل نمی‌شد. حشرات خون‌خوار، از جمله پشه‌ها و کک‌ها، نقش مهمی در انتقال ویروس داشتند و بنابراین شرایط محیطی بسیار تعیین‌کننده بود.

نقطه عطف در سال ۱۹۵۰

دانشمندان در اواخر دهه ۱۹۴۰ دوباره این روش را بررسی کردند و این بار شرایط برای انتشار ویروس مناسب‌تر بود. در سال ۱۹۵۰ ویروس میکسوم در جمعیت وحشی خرگوش‌های استرالیا آزاد شد.

نتیجه بسیار چشمگیر بود: بیش از ۹۹ درصد خرگوش‌های اروپایی پس از مواجهه با سویه بسیار بیماری‌زای اولیه جان خود را از دست دادند. کاهش شدید جمعیت خرگوش‌ها نیز باعث بهبود قابل‌توجه تولید پشم و گوشت شد.

اما این موفقیت دائمی نبود. به‌مرور زمان، هم خرگوش‌ها و هم ویروس تکامل پیدا کردند. خرگوش‌هایی که مقاومت بیشتری داشتند شانس بیشتری برای زنده ماندن و تولیدمثل پیدا کردند؛ از طرف دیگر، سویه‌های کم‌کشنده‌تر ویروس نیز رواج بیشتری یافتند، چون خرگوش آلوده مدت بیشتری زنده می‌ماند و فرصت بیشتری برای انتقال ویروس داشت.

اهمیت آزمایش سال ۱۹۳۷ فقط در این نبود که موفق شد یا شکست خورد. این آزمایش به دانشمندان نشان داد که کنترل یک گونه مهاجم با استفاده از یک عامل بیماری‌زا، در دنیای واقعی بسیار پیچیده‌تر از آزمایشگاه است.

آزمایش Wardang Island زمینه‌ای برای موفقیت بزرگ‌تر سال ۱۹۵۰ فراهم کرد و به یکی از معروف‌ترین نمونه‌های کنترل زیستی (Biological Control) در تاریخ تبدیل شد؛ نمونه‌ای که در آن انسان از یک ویروس برای کاهش جمعیت یک گونه مهاجم استفاده کرد، اما در نهایت خود ویروس و میزبان نیز در پاسخ به یکدیگر تکامل پیدا کردند.

استرالیا برای مقابله با خرگوش‌های مهاجمی که به کشاورزی و طبیعت آسیب می‌زدند، در سال ۱۹۳۷ ویروس میکسوم را روی جزیره Wardang آزمایش کرد؛ آزمایش اولیه محدود بود، اما همین تحقیقات راه را برای انتشار گسترده ویروس در سال ۱۹۵۰ و کاهش عظیم جمعیت خرگوش‌ها باز کرد—و بعد از آن، تکامل هم‌زمان ویروس و خرگوش‌ها باعث کاهش اثرگذاری آن شد.