ماجرای واکسیناسیون ۱۰۰۰ پنگوئن؛ عملیات عجیب انسان‌ها برای نجات یک جزیره از ویروس مرگبار

راز بقا: غروب که می‌شود، پنگوئن‌های کوچک از دریا برمی‌گردند. آن‌ها مسیر همیشگی‌شان را از ساحل طی می‌کنند، از میان علف‌ها می‌گذرند و به سمت لانه‌هایشان می‌روند؛ اما این بار انسان‌ها در مسیرشان منتظرند.

نه برای تماشای «رژه پنگوئن‌ها»، بلکه برای گرفتن تک‌تک آن‌ها.

در جزیره فیلیپ در جنوب‌شرقی استرالیا، تیم‌های حفاظت از حیات‌وحش شب‌ها صدها پنگوئن کوچک را جمع‌آوری می‌کنند، به آن‌ها واکسن آنفلوآنزای پرندگان H5N1 می‌زنند و دوباره آزادشان می‌کنند. تا ۲۴ اوت، بیش از ۱۰۰۰ پنگوئن نخستین دوز واکسن را دریافت کرده‌اند و هدف این عملیات، واکسیناسیون حدود ۵۰۰۰ پنگوئن وحشی در جزیره فیلیپ و سنت کیلداست.

این احتمالاً بزرگ‌ترین عملیات واکسیناسیون یک جمعیت پرندگان وحشی در جهان است؛ و پشت آن، یک مسابقه با زمان جریان دارد.

دشمنی که از قبل به جزیره رسیده است

داستان از جایی ترسناک‌تر می‌شود که بدانیم این عملیات قبل از رسیدن ویروس آغاز نشده است.

در ۱۵ اوت، نخستین مورد H5N1 در یک پنگوئن کوچک در جزیره فیلیپ تأیید شد. یعنی ویروس از قبل وارد کلونی شده بود.

جزیره فیلیپ محل زندگی حدود ۴۰ هزار پنگوئن کوچک است؛ یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین جمعیت‌های این گونه در جهان.

مدل‌سازی انجام‌شده پیش از این نشان داده بود که اگر یک شیوع شدید آنفلوآنزای پرندگان در این کلونی رخ دهد، در بدترین سناریو ممکن است بین ۸۰۰۰ تا ۱۶ هزار پنگوئن جان خود را از دست بدهند.

بنابراین هدف واکسیناسیون ۵۰۰۰ پنگوئن شاید در نگاه اول بزرگ به نظر برسد، اما در برابر جمعیتی ۴۰ هزارنفری هنوز تنها بخشی از کلونی را پوشش می‌دهد.

چرا پنگوئن‌ها را شبانه می‌گیرند؟

اینجا یکی از عجیب‌ترین بخش‌های ماجراست.

پنگوئن‌های کوچک روزها را در دریا و مشغول تغذیه می‌گذرانند و شب‌ها تقریباً طبق یک برنامه منظم به خانه برمی‌گردند.

آن‌ها از همان ساحل بالا می‌آیند، عمدتاً از مسیرهای مشابه عبور می‌کنند و به لانه‌های خود بازمی‌گردند.

همین رفتار منظم، کاری را که روی کاغذ تقریباً غیرممکن به نظر می‌رسد، عملی کرده است: واکسیناسیون پرندگان کاملاً وحشی، بدون اینکه لازم باشد آن‌ها را در طبیعت تعقیب کنند.

تیم‌ها در مسیر بازگشت پنگوئن‌ها محوطه‌هایی ایجاد می‌کنند، پرندگان را به‌صورت گروهی جمع می‌کنند و سپس آن‌ها را به بخش‌های کوچک‌تر منتقل می‌کنند تا واکسن دریافت کنند.

بعد، پنگوئن آزاد می‌شود و راهش را به سوی لانه ادامه می‌دهد.

اما این پایان کار نیست.

هر پنگوئن باید دوباره گرفته شود

این واکسن یک‌مرحله‌ای نیست.

پنگوئن‌ها باید دوز دوم را نیز دریافت کنند؛ بنابراین تیم‌های حفاظت باید چند هفته دیگر دوباره همان پرندگان را پیدا و جمع‌آوری کنند.

برنامه فعلی فاصله‌ای حدود سه تا چهار هفته‌ای میان دو دوز در نظر گرفته است. یعنی عملیات نه یک شب و نه حتی یک هفته، بلکه یک پروژه چندمرحله‌ای است که باید با همان جمعیت وحشی دوباره تکرار شود.

و اینجا یک چالش بزرگ وجود دارد: پنگوئن‌ها برخلاف حیوانات اهلی، قرار نیست برای واکسن در صف بایستند!

مسئولان می‌گویند این پرندگان کوچک بسیار پرجنب‌وجوش‌اند و اعضای تیم گاهی هنگام گرفتن آن‌ها با گازگرفتگی و خراش روبه‌رو می‌شوند. با این حال، تلاش می‌شود فرایند تا حد امکان سریع، آرام و بدون آسیب انجام شود.

آیا واکسن جلوی ابتلا را می‌گیرد؟

اینجا هم ماجرا به سادگی «واکسن بزن و ویروس تمام می‌شود» نیست.

مقامات استرالیا تأکید کرده‌اند که هنوز مشخص نیست واکسن بتواند به‌طور کامل از آلوده شدن پنگوئن‌ها جلوگیری کند.

اما انتظار می‌رود واکسیناسیون سطح آنتی‌بادی را بالا ببرد و اگر پرنده به ویروس مبتلا شد، احتمالاً توان بیشتری برای مقابله با بیماری و بهبود داشته باشد.

بنابراین واکسن قرار نیست به‌تنهایی جلوی H5N1 را بگیرد؛ بلکه بخشی از یک برنامه گسترده‌تر برای کاهش آسیب ویروس به جمعیت پنگوئن‌هاست.

چرا پنگوئن‌های جزیره فیلیپ این‌قدر مهم‌اند؟

پنگوئن کوچک، کوچک‌ترین گونه پنگوئن در جهان است و جمعیت جزیره فیلیپ یکی از مهم‌ترین جمعیت‌های آن محسوب می‌شود.

این پنگوئن‌ها فقط از نظر زیست‌شناختی اهمیت ندارند. بازگشت شبانه آن‌ها از دریا به ساحل، یکی از جاذبه‌های مشهور گردشگری جزیره است و سالانه حدود ۷۰۰ هزار گردشگر برای تماشای این منظره به منطقه می‌آیند.

اما ارزش واقعی این کلونی بسیار فراتر از گردشگری است.

اگر H5N1 بتواند در چنین جمعیت متراکمی به‌سرعت گسترش پیدا کند، مرگ‌ومیر می‌تواند در مدت کوتاهی بسیار گسترده شود؛ همان چیزی که در دیگر کلونی‌های پرندگان دریایی استرالیا نیز دیده شده است.

در هفته‌های اخیر، بیش از هزار پرنده دریایی در چند رخداد مرگ‌ومیر جمعی در جنوب استرالیا تلف شده‌اند و نگرانی درباره گسترش H5 در میان حیات‌وحش افزایش یافته است.

یک تهدید تازه هم ظاهر شده است

در میانه همین بحران، نگرانی فقط به پرندگان محدود نمانده است.

در ۲۳ اوت، H5N1 در یک فک خزپوزه بلند در جنوب استرالیا نیز تأیید شد؛ موردی که نشان می‌دهد ویروس می‌تواند از مرز میان گونه‌های پرندگان عبور کند و به پستانداران نیز برسد.

این اتفاق اهمیت حفاظت از کلونی‌های دریایی را بیشتر کرده است.

چون پنگوئن‌ها تنها قربانیان احتمالی این موج نیستند.

آن‌ها بخشی از شبکه‌ای بزرگ‌تر از حیات وحش دریایی‌اند؛ شبکه‌ای که در آن پرندگان، پستانداران دریایی و انسان‌ها در یک محیط مشترک با یکدیگر ارتباط دارند.

مسابقه‌ای که هر شب با بازگشت پنگوئن‌ها آغاز می‌شود

هر شب، همان صحنه تکرار می‌شود.

پنگوئن‌ها از آب بیرون می‌آیند.

گروه‌گروه به سمت لانه‌هایشان می‌روند.

و انسان‌ها تلاش می‌کنند پیش از آنکه ویروس فرصت بیشتری برای انتشار پیدا کند، تعدادی از آن‌ها را بگیرند، واکسینه کنند و دوباره به طبیعت برگردانند.

تا اینجا بیش از ۱۰۰۰ پنگوئن نخستین دوز را دریافت کرده‌اند؛ اما برای رسیدن به هدف ۵۰۰۰ پرنده، هنوز راه باقی مانده است. پس از آن نیز نوبت دوز دوم خواهد رسید.

در ظاهر، این فقط داستان تزریق یک واکسن به چند هزار پرنده است.

اما در واقع، آزمایشی کم‌سابقه برای انسان و طبیعت است: آیا می‌توان در میانه یک اپیدمی، یک جمعیت بزرگ از حیوانات کاملاً وحشی را تا حدی ایمن کرد؟

پاسخ این سؤال شاید در هفته‌ها و ماه‌های آینده روشن شود.

فعلاً اما هر شب، وقتی پنگوئن‌های کوچک از دریا برمی‌گردند، یک مسابقه آغاز می‌شود؛ مسابقه‌ای میان انسان‌هایی که می‌خواهند آن‌ها را نجات دهند و ویروسی که پیش از این راه خود را به خانه‌شان پیدا کرده است.