راز بقا: مار (Snake) با نام علمی Serpentes گروهی از خزندگان بدون دست و پا است که بیش از ۳۵۰۰ گونه شناخته شده در سراسر جهان دارد. این جانوران از خانواده خزندگان (Reptilia) و راسته مارسانان (Squamata) بهشمار میروند و با تنوع فراوانی در اندازه، شکل، رنگ و رفتار، یکی از شگفتانگیزترین موجودات زمین هستند. مارها در اکوسیستمها نقش مهمی در کنترل جمعیت جوندگان، حشرات و دیگر مهرهداران کوچک دارند و به همین دلیل، جزو اجزای حیاتی زنجیره غذایی بهشمار میروند.
خاستگاه و پراکنش جغرافیایی
مارها تقریباً در تمام قارهها، به جز قطب جنوب، یافت میشوند. هر گونه با محیط خود سازگار شده است؛ برخی در جنگلهای بارانی، برخی در بیابانهای خشک و برخی حتی در آبهای شور و شیرین زندگی میکنند. این توانایی سازگاری بالا باعث شده مارها تقریباً در هر زیستبومی، از ارتفاعات کوهستانی تا دشتهای ساحلی، حضور داشته باشند.
ویژگیهای فیزیولوژیک
مارها بدن کشیده و بدون دست و پا دارند و حرکت آنها با روشهای مختلفی از جمله خزیدن، مارپیچ و یا شنا کردن انجام میشود. پوست مار از فلسهای سفت و مقاوم تشکیل شده است که علاوه بر محافظت، به حرکت روی سطوح مختلف کمک میکند. بیشتر مارها دندانهای تیز و برخی دارای نیش زهرآگین هستند که برای شکار و دفاع بهکار میرود. سیستم حسی مارها، شامل حس بویایی از طریق زبان دوشاخه و توانایی تشخیص گرمای بدن شکار، به آنها امکان میدهد حتی در تاریکی و محیطهای کمنور به شکار بپردازند.
رفتار و تغذیه
مارها معمولاً شکارچیان فرصتطلب هستند و رژیم غذایی آنها به گونه و اندازهشان بستگی دارد. برخی از مارها حشرات و مهرهداران کوچک را میخورند، برخی دیگر توانایی شکار حیوانات بزرگتر مانند پرندگان و پستانداران کوچک را دارند. رفتار مارها اغلب مخفیکارانه و محتاط است؛ بیشتر زمان خود را در پناهگاهها میگذرانند و تنها برای شکار یا جفتگیری از مخفیگاه خارج میشوند.
نقش اکولوژیک و اهمیت بقا
مارها کنترلکننده طبیعی جمعیت بسیاری از جوندگان، حشرات و دیگر موجودات کوچک هستند و از این طریق تعادل زیستبوم را حفظ میکنند. از طرف دیگر، برخی مارها برای انسان خطرناک هستند و نیش آنها میتواند باعث مسمومیت شود، اما اکولوژیستها بر این باورند که حفظ گونهها و زیستگاههای آنها اهمیت حیاتی دارد؛ چرا که از بین رفتن مارها میتواند زنجیره غذایی را بههم بریزد.
رابطه مار با انسان
مارها از دیرباز در فرهنگهای مختلف نماد قدرت، حکمت یا خطر شناخته شدهاند. در علم پزشکی، زهر برخی گونهها منبع تولید داروهای ضدانعقاد و درمان بیماریهاست. در عین حال، در مناطق شهری و روستایی، برخورد انسان با مارها اغلب منجر به ترس یا کشته شدن این خزندگان میشود. آموزش و آشنایی با رفتار و اهمیت مارها، یکی از کلیدهای کاهش تعارض انسان و طبیعت است.
ایران خانه چندین گونه مار است که محدوده طبیعی زندگیشان به این سرزمین محدود شده یا به بخشهای بسیار کوچکی از کوهستانها و زیستبومهای ایران گره خورده است؛ از افعی دماوندی و افعی کوهرنگی در ارتفاعات البرز و زاگرس تا مارهای کوچک و کمشناختهای که بیشتر عمرشان را زیر سنگها و خاک میگذرانند. بعضی از این مارها فقط در چند دره و کوهستان دیده میشوند و برخی دیگر آنقدر کمیاباند که هنوز اطلاعات کاملی از پراکنششان نداریم. در این مطلب سراغ مارهایی میرویم که ایران برای آنها فقط یک زیستگاه معمولی نیست؛ بخشی از تاریخ تکاملشان در همین سرزمین شکل گرفته است.
کد خبر: ۶۷۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۸
بلندترین نقطه ایران فقط قلمروی صخره، برف و باد نیست؛ دامنهها و ارتفاعات دماوند میزبان مجموعهای از جانوران کوهستانی هستند که هرکدام برای زنده ماندن در هوای سرد و کماکسیژن سازگار شدهاند. اما چه حیواناتی میتوانند تا ارتفاعات بسیار بالای دماوند صعود کنند و آیا واقعاً در ارتفاع ۵۰۰۰ متری این کوه حیوانی زندگی میکند؟ از کلوبز و قوچومیش گرفته تا کبک دری و افعی دماوندی، مرز ارتفاعی حیات وحش در بلندترین کوه ایران داستانی بسیار جذابتر از چیزی است که تصور میکنیم.
کد خبر: ۶۷۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۸
وقتی اسم مار سمی میآید، معمولاً تصویری آشنا در ذهن شکل میگیرد؛ مار حمله میکند، نیش میزند و سم وارد بدن قربانی میشود. اما این فقط نیمه اول ماجراست. برای بعضی مارها، نیش زدن پایان حمله نیست؛ شروع یک فرآیند شیمیایی است.
کد خبر: ۶۷۲۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۳
میمونهای کاپوچین ریشدار در برزیل بیشتر روزها با میوه، دانه، مغزها و حشرات سر میکنند، اما وقتی میوه در محیط کم میشود، رفتارشان تغییر میکند، آنها به خوردن مار و پرندهها روی میآورند
کد خبر: ۶۷۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۱
افعی دمعنکبوتی یکی از عجیبترین مارهای ایران است؛ خزندهای که در کوهستانهای غرب کشور زندگی میکند و نوک دمش آنقدر شبیه یک عنکبوت واقعی است که میتواند پرندگان را فریب دهد.
کد خبر: ۶۷۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۲۱
مار دو سر واقعاً وجود دارد؟ این مارها چگونه به وجود میآیند، آیا دو مغز و دو قلب دارند و چگونه زندگی میکنند؟ داستان مار دو سر معروف باغوحش یالتا را بخوانید.
کد خبر: ۶۷۰۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۵
یک گونه جدید مار در جنوب چین به دلیل دم عجیبش «مار دو سر» نام گرفته است. Calamaria incredibilis چگونه با پنهان کردن سر واقعی و نشان دادن دم، شکارچیان را گیج میکند؟
کد خبر: ۶۷۰۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۵
شاهکبرا (Ophiophagus hannah) شکارچی بسیار تخصصی مارهاست. نام علمی آن نیز مستقیماً به سبک زندگی مارخوارش اشاره دارد و مارها بخش مهمی از رژیم غذایی آن را تشکیل میدهند.
کد خبر: ۶۷۰۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۴
مارها فقط شکارچی موش، قورباغه، پرنده و مارمولک نیستند؛ گاهی شکارشان میتواند موجودی باشد که تقریباً هیچ تفاوتی با خودشان ندارد. یک بررسی جامع علمی از ۵۰۳ مورد همنوعخواری در مارها، مربوط به دستکم ۲۰۷ گونه از ۱۵ خانواده نشان میدهد خوردن همنوع در میان مارها بسیار گستردهتر از چیزی است که تصور میشد. این رفتار در طبیعت و اسارت، در قارههای مختلف و حتی در موقعیتهایی مانند رقابت جنسی و مراقبت مادری ثبت شده است.
کد خبر: ۶۷۰۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۴
فسیل یک مار کوچک که حدود ۸۵ تا ۷۵ میلیون سال پیش در برزیل زندگی میکرد، نگاه دانشمندان به آغاز تکامل مارها را تغییر داده است. پژوهشگران با استفاده از اسکنهای سهبعدی جمجمه و بازسازی فضای مغز این جانور دریافتند که Tametara mirim، یکی از مارهای اولیه و منشعبشده از تبار مارها، احتمالاً زندگی حفاری و زیرزمینی داشته است؛ کشفی که نشان میدهد مارهای نخستین خیلی زودتر از آنچه تصور میشد، شیوههای متفاوتی برای زندگی در محیطهای مختلف را تجربه کرده بودند.
کد خبر: ۶۷۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۴
گفتوگو با دکتر محمدعلی رونیاسی؛
دکتر محمدعلی رونیاسی دندان پزشک و پژوهشگر حیات وحش در گفت و گویی پیرامون بایدها و نبایدهای اقدامات اولیه مارگزیدگی بر اساس گایدلاین سازمان جهانی بهداشت گفت
کد خبر: ۶۶۹۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۱۰
در میان علفهای خیس و باغهای شمال ایران، خزندهای حرکت میکند که در نگاه اول چیزی جز یک مار به نظر نمیرسد؛ اما این موجود نه مار است، نه زهر دارد و نه حتی پاهایش را بهطور کامل از دست داده است. «شیشهمار یا پیتلوس، یک مارمولک بیپاست» که میتواند هنگام خطر بخشی از دمش را رها کند و جان خود را نجات دهد؛ خزندهای عجیب که مردم گیلان، مازندران و تالش نسلهاست آن را با نامهای مختلف میشناسند، اما داستان واقعی زندگیاش از چیزی که در ظاهر دیده میشود، بسیار شگفتانگیزتر است.
کد خبر: ۶۶۸۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۰۹
در طبیعت، جغد و مار معمولاً در یک رابطه ساده شکارچی و طعمه تعریف میشوند؛ اما در لانههای جغد گوشدراز کوچک در مرکز ترکیه، ماجرا شکل دیگری دارد. پژوهشگران دریافتهاند این جغدها مارهای کوچک را در حالی که هنوز زندهاند به لانه جوجههایشان میبرند؛ مارهایی که خورده نمیشوند و شاید با شکار حشرات و لاروهای مزاحم، به افزایش شانس زنده ماندن جوجهها کمک میکنند.
کد خبر: ۶۶۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۶/۰۷
چگونه مار سمی را از مار غیرسمی تشخیص دهیم؟ تشخیص مارهای سمی و غیرسمی همیشه با یک نگاه ساده امکانپذیر نیست و نمیتوان فقط از روی رنگ بدن، شکل سر یا مردمک چشم درباره سمی بودن یک مار تصمیم گرفت. برخی گونهها ویژگیهای ظاهری و ساختاری مشخصی دارند، اما تشخیص دقیق نیازمند شناخت گونه و تجربه است؛ بنابراین اگر با یک مار ناشناس روبهرو شدید، به جای نزدیک شدن برای شناسایی یا کشتن آن، فاصله خود را حفظ کنید و اجازه دهید حیوان مسیرش را ادامه دهد.
کد خبر: ۶۶۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۹
۱۰ مورد از بزرگترین مارهای کشفشده جهان را بشناسید؛ از تایتانوبوا و واسوکی تا آناکوندا و پیتون مشبک، همراه با تاریخ و محل کشف، اندازه و حقایق علمی.
کد خبر: ۶۵۵۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۶
پرندگان ترفندهای مختلفی برای محافظت از لانه در برابر شکارچیان یا همنوعان خودشان اتخاد میکنند. برخی از این پرندگان از پوست مار استفاده میکنند و همین مورد باعث شده که برخی جانورشناسان کنجکاو شوند که آیا گذاشتن پوست مار در اطراف لانه برای ترسنادن شکارچیان است یا اهداف دیگری دارند. ادامه مطلب را بخوانید.
کد خبر: ۶۵۰۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۷
حیوانات برای دفاع از خود ابزارهای مختلفی دارند که این ابزارها در پروسه تکامل و در راستای مطابقت با محیط زندگی ایجاد شدهاند. برخی از این ابزارهای دفاعی در قالب فرآیندهای پرتابی انجام میشوند و برخی از حشرات و یا حتی خزندگانی مانند مارها مایعات بدن خودشان را برای دفاع پرتاب میکنند.
کد خبر: ۶۴۹۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۳
سپر مار یا کفچهمار مصری که گاهی به آن آسپ (ASP) نیز گفته میشود یکی از مرموزترین مارهای دنیاست چرا که نام این مار در متون باستانی با مرگ کلئوپاترا گره خورده است. قدرت استتار این مار بسیار کامل و بی نقص است به طوری که میتواند به راحتی از جلوی چشمان انسانها ناپدید شود. ویژگیهای جالب و خاص این مار مرموز را در ادامه مطلب بخوانید.
کد خبر: ۶۴۷۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۰
۹۰۰ مار کبرای مرگبار از مزرعهای که دچار سیل شده بود گریختند و با گاز گرفتن ساکنان، باعث انتقال فوری آنها به بیمارستان شدند.
کد خبر: ۶۴۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۲۰
فیلم زیر تصاویری از یک مارگیر را نشان میدهد که به شکل عجیب و خاصی اقدام به رام کردن مار و گرفتن آن میکند.
کد خبر: ۶۴۵۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۱۵