گیبلولا اتنبرویی؛ قارچی که مانند فیلم The Last of Us وارد بدن می‌شود و آن را کنترل می‌کند!

راز بقا: در دنیای طبیعت، برخی موجودات دارای ویژگی‌هایی شگفت‌انگیز و گاهی ترسناک هستند. یکی از این موجودات، قارچ انگل گیبلولا اتنبرویی (Gibellula attenboroughii) است که به تازگی کشف شده و نام خود را از مستندساز معروف دیوید اتنبرو گرفته است. این قارچ قادر است کنترل عنکبوت‌ها را در دست بگیرد، بدن آنها را تسخیر کند و در نهایت آنها را از بین ببرد.

این مقاله از راز بقا به بررسی این قارچ عجیب، نحوه عملکرد آن، زیستگاه، تأثیر آن بر عنکبوت‌ها و کشفیات علمی پیرامون آن می‌پردازد.

گیبلولا اتنبرویی چیست؟

به گزارش راز بقا، گیبلولا اتنبرویی Gibellula attenboroughii گونه‌ای انگلی از سرده Gibellula، خانواده Cordycipitaceae و راسته Hypocreales است. این قارچ عنکبوت‌ها را آلوده می‌کند و پژوهشگران در سال ۲۰۲۵ آن را به‌عنوان گونه‌ای جدید برای علم توصیف کردند.

نام این قارچ به افتخار دیوید اتنبرو، طبیعت‌شناس و مستندساز برجسته، انتخاب شده است. به گزارش راز بقا او سال‌ها تلاش کرده تا زیبایی‌ها و اسرار طبیعت را به مردم معرفی کند و این نام‌گذاری نوعی قدردانی از تلاش‌های او در زمینه مستندسازی حیات وحش است.

نحوه عملکرد و تسخیر عنکبوت‌ها

این قارچ یک استراتژی بیولوژیکی هوشمندانه دارد که به آن امکان می‌دهد تا کاملاً بر بدن عنکبوت میزبان کنترل پیدا کند.

یک. آلودگی اولیه: هاگ‌های قارچ روی بدن عنکبوت فرود می‌آیند و از طریق پوسته خارجی بدن وارد سیستم عنکبوت می‌شوند.

دو. تسلط بر میزبان: پس از ورود، قارچ شروع به تکثیر در داخل بدن عنکبوت می‌کند و مواد شیمیایی خاصی ترشح می‌کند که رفتار عنکبوت را تغییر می‌دهد. این مرحله باعث می‌شود که عنکبوت از رفتار طبیعی خود فاصله بگیرد.

سه. کنترل عصبی و حرکتی: برخی تحقیقات نشان می‌دهند که قارچ می‌تواند سیستم عصبی عنکبوت را مختل کند و آن را مجبور کند به مکان‌هایی خاص برود که شرایط رشد قارچ مساعدتر است.

چهار. رشد و مرگ میزبان: پس از چند روز، قارچ تقریباً تمام بافت‌های داخلی عنکبوت را می‌خورد و در نهایت عنکبوت را می‌کشد. سپس، از بدن بی‌جان میزبان، رشته‌های قارچی بیرون می‌زند و هاگ‌های جدیدی تولید می‌کند که می‌توانند میزبان‌های دیگری را آلوده کنند.

رد واقع می‌توان عملکرد این قارچ‌ها را اینطور به زبان ساده توضیح داد که: پژوهشگران مشاهده کرده‌اند که عنکبوت‌های آلوده به قارچ *Gibellula attenboroughii* ممکن است رفتار متفاوتی از خود نشان دهند و در مکان‌هایی مانند سقف یا دیواره غار قرار بگیرند؛ موقعیت‌هایی که می‌توانند برای رشد قارچ و انتشار هاگ‌های آن مناسب باشند.

با این حال، هنوز مشخص نیست قارچ دقیقاً از چه سازوکاری برای ایجاد این تغییر رفتاری استفاده می‌کند. در پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۵، این رفتار با نمونه‌هایی از دست‌کاری رفتاری میزبان در دیگر روابط انگلی مقایسه شده است؛ اما این مقایسه به معنی اثبات دخالت مستقیم قارچ در سیستم عصبی عنکبوت نیست.

پس از مرگ میزبان، ساختارهای تولیدکننده هاگ قارچ می‌توانند از بدن آن رشد کنند و به انتشار قارچ در محیط کمک کنند.

زیستگاه و کشف علمی

گیبلولا اتنبرویی در سال ۲۰۲۲ در یک تحقیق علمی جدید کشف شد. به گزارش راز بقا گونه Gibellula attenboroughii در سال ۲۰۲۵ به‌طور رسمی توصیف علمی شد. نمونه‌های بررسی‌شده از عنکبوت‌های غارنشین در ایرلند شمالی و جمهوری ایرلند به دست آمده بودند. پیش از انتشار این پژوهش، نمونه‌هایی از این قارچ مشاهده شده بود، اما مطالعه جدید ویژگی‌های این گونه و ارتباط آن با عنکبوت‌های میزبان را به‌صورت علمی مستند کرد.

این کشف همچنین نشان داد که تنوع قارچ‌های انگلی عنکبوت‌ها هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است.

در مورد اینکه آیا این قارچ در ایسلند یافت شده است یا نه، هنوز اطلاعات دقیقی وجود ندارد. ایسلند دارای شرایط آب و هوایی سرد است که معمولاً برای رشد چنین قارچ‌هایی مناسب نیست. اکثر گونه‌های این جنس، در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری زندگی می‌کنند.

برای مطالعه بیش‌تر بخوانید:

عنکبوت شنی شش چشم؛ ملقب به «گوشه‌نشین بیابان» که خودش را زنده به گور می‌کند و تا یک سال چیزی نمی‌خورد

عنکبوت گردباف شاخ‌بلند؛ زیباترین عنکبوت دنیا با شاخک‌های بلند که قانون جاذبه را به چالش می‌کشد

جزیره‌ای که توسط عنکبوت‌های غول‌پیکر و مار‌ها اشغال شده و تنها با استامینوفن می‌میرند!

شباهت به دیگر قارچ‌های انگلی

قارچ گیبلولا اتنبرویی شباهت زیادی به دیگر قارچ‌های انگلی دارد که روی حشرات و بی‌مهرگان دیگر تأثیر می‌گذارند.

Ophiocordyceps unilateralis: این قارچ که به «قارچ زامبی» مشهور است، مورچه‌ها را آلوده کرده و کنترل آنها را در دست می‌گیرد.

Massospora cicadina: این قارچ باعث می‌شود که برخی از حشرات آلوده رفتار‌های عجیب و غریبی از خود نشان دهند.

Cordyceps militaris: این قارچ نیز در بدن حشرات رشد کرده و از آنها تغذیه می‌کند.

قارچ‌های انگلی نشان می‌دهند که روابط میان انگل و میزبان می‌تواند بسیار پیچیده باشد. بعضی از این قارچ‌ها با تغییر رفتار میزبان به انتشار بهتر هاگ‌های خود کمک می‌کنند، اما سازوکار این تغییرها در همه گونه‌ها یکسان نیست و در بسیاری از موارد همچنان موضوع پژوهش است.

چرا این کشف مهم است؟

کشف گیبلولا اتنبرویی اهمیت زیادی برای دانشمندان دارد زیرا:

درک بهتر از انگل‌های قارچی: این گونه‌ها نشان می‌دهند که چگونه قارچ‌ها می‌توانند موجودات دیگر را کنترل کنند.

کاربرد‌های زیستی و پزشکی: برخی از این قارچ‌ها دارای ترکیبات شیمیایی خاصی هستند که می‌توانند در تولید دارو‌های ضدسرطان و ضدباکتریایی استفاده شوند.

تأثیر بر اکوسیستم‌ها: این قارچ‌ها می‌توانند به تنظیم جمعیت برخی از حشرات کمک کنند و تعادل زیست‌محیطی را حفظ کنند.

آیا این قارچ برای انسان‌ها خطرناک است؟

تا کنون، هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد گیبلولا اتنبرویی برای انسان‌ها یا سایر پستانداران خطرناک باشد. به گزارش راز بقا این قارچ تنها به عنکبوت‌ها حمله می‌کند و در بدن آنها رشد می‌کند. با این حال، مطالعه روی این نوع قارچ‌ها می‌تواند به دانشمندان کمک کند تا ساختار‌های زیستی انگل‌های قارچی را بهتر بشناسند.

گیبلولا اتنبرویی یکی از عجیب‌ترین و جدیدترین گونه‌های قارچ‌های انگلی است که عنکبوت‌ها را آلوده کرده، کنترل آنها را به دست می‌گیرد و در نهایت از بدن آنها رشد می‌کند. این قارچ یکی از نمونه‌های شگفت‌انگیز تکامل در دنیای طبیعت است که نشان می‌دهد چگونه انگل‌ها می‌توانند رفتار میزبان خود را تغییر دهند.

با وجود شباهت این قارچ به سایر قارچ‌های انگلی مانند Ophiocordyceps، دانشمندان همچنان در حال بررسی ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد آن هستند. آیا در آینده، اطلاعات بیشتری از این قارچ کشف خواهد شد؟ و آیا ممکن است گونه‌های مشابهی در مناطق دیگر نیز پیدا شوند؟ اینها سؤالاتی هستند که محققان در حال بررسی آنها هستند.

سوالات متداول درباره قارچ زامبی عنکبوت‌ها

۱. قارچ Gibellula attenboroughii چیست؟

Gibellula attenboroughii گونه‌ای قارچ انگلی است که عنکبوت‌های غارنشین را آلوده می‌کند. این قارچ پس از رشد روی بدن میزبان، ساختارهای تولیدکننده هاگ ایجاد می‌کند و به انتشار نسل بعدی خود کمک می‌کند. این گونه در سال ۲۰۲۵ به‌طور رسمی توصیف علمی شد.

۲. آیا قارچ گیبلولا واقعاً عنکبوت‌ها را به زامبی تبدیل می‌کند؟

اصطلاح «زامبی» توصیفی عامیانه برای تغییر رفتار میزبان آلوده است، نه اینکه عنکبوت به معنای واقعی کلمه به زامبی تبدیل شود. پژوهشگران مشاهده کردند که عنکبوت‌های آلوده در مکان‌های غیرمعمول و آشکارتری مانند دیواره‌ها و سقف غارها قرار می‌گیرند؛ رفتاری که ممکن است به پراکندگی بهتر هاگ‌های قارچ کمک کند.

۳. قارچ Gibellula attenboroughii چگونه عنکبوت را آلوده می‌کند؟

این قارچ انگلی است و با آلوده‌کردن بدن عنکبوت رشد می‌کند. پژوهشگران گونه جدید را با بررسی ویژگی‌های ظاهری و شواهد مولکولی شناسایی کردند؛ بااین‌حال، سازوکار دقیق تغییر رفتار عنکبوت هنوز به بررسی‌های بیشتری نیاز دارد و تمام مراحل این فرایند مشخص نشده است.

۴. آیا قارچ از بدن عنکبوت بیرون می‌آید؟

بله. پس از رشد قارچ روی میزبان، ساختارهای قارچی تولیدکننده هاگ از پوشش قارچ ظاهر می‌شوند. هاگ‌ها واحدهای انتشار و تکثیر قارچ هستند و می‌توانند در شرایط مناسب میزبان‌های تازه‌ای را آلوده کنند.

۵. قارچ زامبی عنکبوت‌ها کجا کشف شد؟

این قارچ نخستین بار در سال ۲۰۲۱، هنگام فیلم‌برداری برنامه طبیعت‌محور Winterwatch شبکه بی‌بی‌سی در ایرلند شمالی، روی یک عنکبوت در سقف یک انبار متروکه باروت دیده شد. بررسی‌های بعدی به یافتن نمونه‌های دیگری در غارهای ایرلند شمالی و جمهوری ایرلند کمک کرد.

۶. چرا نام این قارچ را Gibellula attenboroughii گذاشتند؟

نام این گونه به افتخار دیوید اتنبرو، مستندساز و طبیعت‌شناس بریتانیایی، انتخاب شد. توجه اولیه به نمونه قارچ در جریان تولید یکی از برنامه‌های طبیعت شبکه بی‌بی‌سی شکل گرفت؛ برنامه‌هایی که اتنبرو در توسعه سنت مستندسازی حیات‌وحش این شبکه نقش مهمی در آن‌ها داشته است.

۷. آیا قارچ Gibellula attenboroughii برای انسان خطرناک است؟

شواهد پژوهش منتشرشده، این قارچ را به‌عنوان انگلی مرتبط با عنکبوت‌ها معرفی می‌کنند و خطری برای انسان در آن گزارش نشده است. بااین‌حال، نبود گزارش از خطر انسانی به معنای اثبات بی‌خطربودن مطلق هر نوع تماس با قارچ‌های ناشناخته نیست؛ بنابراین نباید نمونه‌های وحشی را بدون تجهیزات و دانش لازم لمس کرد.

۸. آیا قارچ گیبلولا همان قارچ کوردیسپس است؟

خیر. Gibellula attenboroughii و قارچ‌های معروف به کوردیسپس یا قارچ‌های زامبی، قارچ‌های یکسانی نیستند. گونه مورد بحث به سرده Gibellula تعلق دارد و عنکبوت‌ها را آلوده می‌کند؛ درحالی‌که برخی قارچ‌های دیگر، از جمله گونه‌هایی از Ophiocordyceps، به‌خاطر آلوده‌کردن و تغییر رفتار مورچه‌ها شناخته شده‌اند.