کشف ترسناک‌دانشمندان؛ نهنگ‌های قاتل از ترس هم‌نوعان خود و هم‌نوع‌خواری گروهی زندگی می‌کنند!

راز بقا: رفتار هم‌نوع‌خواری شاید توضیح دهد چرا برخی از نهنگ‌های قاتل تمام عمر خود را در گروه‌های خانوادگی بزرگ می‌گذرانند و هرگز تنها زندگی نمی‌کنند.

به گزارش راز بقا، پژوهش‌ها در شمال اقیانوس آرام نشان می‌دهد که اورکا‌ها (نهنگ قاتل، Orcinus orca) ممکن است گاهی دیگر اورکا‌ها را شکار و بخورند. این رفتار، که به همنوع‌خواری یا کانیبالیسم معروف است، شاید بتواند تفاوت‌های عجیب در ساختار اجتماعی اورکا‌ها را توضیح دهد.

اورکا‌ها معمولاً شکارچیان رأس هرم غذایی هستند و کمتر خودشان در معرض خطر قرار می‌گیرند، اما زیست‌شناسان در شمال اقیانوس آرام شواهدی یافته‌اند که گروهی از اورکا‌ها ممکن است اورکای دیگر را شکار کرده باشند.

در شمال اقیانوس آرام دو زیرگونه اصلی اورکا زندگی می‌کنند. اورکا‌های مهاجر یا بیگ (Bigg’s) معمولاً کوچ کننده هستند و برای شکار فک‌ها، دلفین‌ها و نهنگ‌های دیگر، گروه‌های انعطاف‌پذیر تشکیل می‌دهند.

در مقابل، اورکا‌های مقیم، گروه‌های بزرگ و مادرمحوری دارند و تمام عمر خود را با همان خانواده می‌گذرانند. این اورکا‌ها هنگام تغذیه پراکنده می‌شوند و به‌تنهایی ماهی می‌خورند، اما هنگام استراحت یا حرکت دوباره به خانواده ملحق می‌شوند.

گرچه این دو زیرگونه به ندرت با هم تعامل دارند، سرگئی فومین از مؤسسه جغرافیای اقیانوس آرام در روسیه شواهدی از برخورد‌های خشونت‌آمیز یافته است. او هنگام گشت و گذار در ساحل جزیره برینگ در شرق روسیه، باله‌های پشتی جویده‌شده نهنگ‌های بزرگ باله پیدا کرد که به نظر می‌رسید طعمه اورکا‌ها شده باشند.

اما تابستان ۲۰۲۲ صحنه‌ای غیرمنتظره رخ داد: باله یک نهنگ قاتل آغشته به خون و پوشیده از جای دندان روی ساحل افتاده بود. دو سال بعد نمونه مشابه دیگری پیدا شد. آزمایش‌های ژنتیکی نشان داد این باله‌ها متعلق به اورکا‌های مقیم جنوبی بودند. فومین و همکارانش حدس می‌زنند که این اورکا‌ها احتمالاً توسط اورکا‌های مهاجر شکار و خورده شده‌اند.

این یافته‌ها باعث شد زیست‌شناسان درباره ساختار اجتماعی منحصر‌به‌فرد اورکا‌های مقیم دوباره فکر کنند. اولگا فیلاتووا از دانشگاه دانمارک جنوبی می‌گوید: «مدت‌ها درباره این ساختار اجتماعی فکر می‌کردم، چون بسیار منحصر‌به‌فرد است و گونه‌های زیادی چنین الگویی ندارند.»

او معتقد است که همنوع‌خواری احتمالی می‌تواند توضیح دهد چرا اورکا‌های مقیم گروه‌های خانوادگی بزرگ تشکیل می‌دهند. وجود تعداد زیاد در گروه به آنها امنیت می‌دهد و احتمال خطر از جانب دیگر اورکا‌ها را کاهش می‌دهد.

گرچه اورکا‌ها معمولاً شکارچیان رأس هرم غذایی هستند، در میان آنها گاهی رفتار‌های تهاجمی علیه هم‌نوعشان نیز دیده می‌شود. به نوشته‌ی نیوساینتیست، در سال ۲۰۱۶، جرد تاورز از مؤسسه پژوهشی دریایی «بی سیتولوژی» در کانادا مشاهده کرد که گروهی از اورکا‌های بیگ، نوزادی تازه‌متولدشده را تعقیب و کشتند. به گفته‌ی وی، احتمالاً هدف این کار وادار کردن مادر نوزاد به آمادگی جنسی برای زایمان بعدی یا جفت‌گیری بوده است.

تاورز هم معتقد است که ساختار اجتماعی منحصر‌به‌فرد اورکا‌های مقیم احتمالاً جنبه دفاعی دارد، هرچند نمی‌توان با قطعیت گفت که باله‌های پیدا شده در جزیره برینگ قطعاً نتیجه همنوع‌خواری بوده‌اند. ممکن است باله‌ها در درگیری‌های داخل گروه جدا شده باشند یا نهنگ‌ها پس از مرگ طبیعی خورده شده باشند، اما این سناریو کمتر محتمل است، زیرا اورکا‌ها معمولاً بعد از مرگ به اعماق آب فرو می‌روند.

پژوهشگران تنها می‌توانند درباره دلایل احتمالی همنوع‌خواری گمانه‌زنی کنند. فیلاتووا حدس می‌زند که شرایط محیطی نقش مهمی دارد. در جزیره برینگ، منابع غذایی رایج شامل فک‌های خزدار و شیر‌های دریایی است، اما وقتی این منابع کم یا خالی می‌شوند، اورکا‌ها ممکن است به سراغ طعمه‌های دیگر بروند. او می‌گوید اگر غذایی پیدا نکنند و اورکای جوان و تنهایی در دسترس باشد، ممکن است آن را شکار کنند

پژوهش‌ها در ژورنال Marine Mammal Science منتشر شده است.