میمونی که به دانشگاه رفت؛ داستان خارق‌العاده اورانگوتانی به نام «شانتک»!

راز بقا: برای بیشتر مردم، دانشگاه جایی برای کلاس‌ها، امتحان‌ها و زندگی دانشجویی است. اما در اواخر دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، یک دانشگاه آمریکایی میزبان دانشجویی شد که هیچ شباهتی به دیگران نداشت. نام او شانتک (Chantek) بود؛ یک اورانگوتان.

به گزارش راز بقا، شانتک در محیطی انسانی بزرگ شد و زبان اشاره را یاد گرفت و به یکی از مشهورترین میمون‌های بزرگ جهان تبدیل شد. زندگی شگفت‌انگیز او، مرز‌های میان انسان و حیوان و مفهوم هوش و زبان را به چالش کشید.

رشد در قالب یک کودک انسانی

به گزارش راز بقا، شانتک در سال ۱۹۷۷ در مرکز تحقیقات پریمات یرکز در جورجیا، آمریکا به دنیا آمد. وقتی هنوز بسیار کوچک بود، وارد یک پروژه تحقیقاتی بلندپروازانه به رهبری انسان‌شناس «لین مایلز» در دانشگاه تنسی شد. هدف این پروژه بررسی این بود که یک اورانگوتان اگر در محیطی شبیه به کودک انسانی رشد کند، تا چه حد می‌تواند زبان و فرهنگ را یاد بگیرد.

برخلاف حیوانات باغ‌وحش، شانتک در قفس بزرگ نشد. او در محیط دانشگاهی زندگی می‌کرد و روزانه با دانشجویان، پژوهشگران و کارکنان در تماس بود. لباس می‌پوشید، از اشیای خانه استفاده می‌کرد و همراه مراقبانش در محوطه دانشگاه رفت‌وآمد داشت. پژوهشگران با او با زبان اشاره آمریکایی (ASL) ارتباط برقرار می‌کردند و شانتک خیلی سریع یادگیرنده‌ای مشتاق نشان داد.

او در طول زمان بیش از ۱۵۰ اشاره را یاد گرفت. می‌توانست غذا درخواست کند، اشیا را توصیف کند، ترجیحات خود را بیان کند و حتی ترکیب‌هایی از اشاره‌ها برای بیان مفاهیم جدید بسازد. برای مثال، وقتی با شیء ناشناخته‌ای روبه‌رو می‌شد، گاهی نشانه‌های آشنا را ترکیب می‌کرد تا آن را توصیف کند. این توانایی نشان‌دهنده نوعی تفکر خلاق و نمادین بود که توجه دانشمندان را جلب کرد.

زندگی در دانشگاه و شهرت روزافزون

با بزرگ‌تر شدن شانتک، او به چهره‌ای شناخته‌شده در دانشگاه تبدیل شد. دانشجویان اغلب او را در حال حرکت در محوطه دانشگاه همراه مراقبانش می‌دیدند. او بسیاری از رفتار‌های انسانی را با مشاهده یاد گرفت و درک قابل‌توجهی از روال‌های روزمره نشان داد.

برای مطالعه بیشتر بخوانید:

ثبت یک رفتار عجیب؛ اورانگوتان وحشی که برای درمان زخمش از گیاه دارویی استفاده کرد! 

میمون زنگبار؛ عجیب‌ترین میمون دنیا که زغال می‌خورد!

یکی از نمونه‌های مشهور هوش او توانایی‌اش در جهت‌یابی در محیط دانشگاه بود. او مکان‌ها را تشخیص می‌داد، به خاطر می‌سپرد غذا‌ها کجا نگهداری می‌شوند و هدف وسایل مختلف را درک می‌کرد. همچنین روابط اجتماعی نزدیکی با انسان‌های اطرافش شکل داده بود.

پژوهشگران گزارش کردند که شانتک نشانه‌هایی از خودآگاهی، توانایی حل مسئله و حتی حس شوخ‌طبعی از خود نشان می‌داد. او می‌توانست با مراقبانش چانه‌زنی کند، برای گرفتن خوراکی معامله کند و گاهی اگر علاقه نداشت، از انجام دستور‌ها سر باز می‌زد. همانند کودکان انسانی، او نیز مرز‌ها را امتحان می‌کرد و گاهی دردسر درست می‌کرد.

با این حال، با بزرگ‌تر شدن او مدیریت رفتارش دشوارتر شد. اورانگوتان‌های نر بالغ قدرت بدنی بسیار زیادی دارند و مسائل ایمنی به تدریج اهمیت بیشتری پیدا کرد. هرچند شانتک ارتباط عاطفی عمیقی با انسان‌ها داشت، اما مشخص شد که دیگر نمی‌تواند مانند گذشته آزادانه در میان انسان‌ها زندگی کند.

میراثی که نگاه ما به میمون‌های بزرگ را تغییر داد

در سال ۲۰۱۴ شبکه PBS یک مستند درباره زندگی او ساخت به نام «میمونی که به دانشگاه رفت» (The Ape Who Went To College). بر اساس این مستند شانتک یاد گرفته بود اتاقش را تمیز کند، ابزار بسازد و از آنها استفاده کند، و حتی می‌توانست مسیر رانندگی از دانشگاه تا رستوران Dairy Queen را هدایت کند.

شانتک یکی از معدود نخستی‌هایی بود که می‌توانست با زبان اشاره آمریکایی (ASL) ارتباط برقرار کند؛ در کنار گوریلی به نام کوکو و شامپانزۀ ماده‌ای به نام واشو.

شانتک در سال ۱۹۹۷ به باغ وحش آتلانتا منتقل شد. به گفته باغ‌وحش آتلانتا، او اغلب از زبان اشاره برای ارتباط با مراقبانش استفاده می‌کرد. با این حال، او در برابر افراد غریبه خجالتی بود و بیشتر از شیوه‌های ارتباطی رایج در اورانگوتان‌ها مانند صدا‌ها و حرکات دست استفاده می‌کرد.

باغ‌وحش آتلانتا از سال ۲۰۱۶ یک برنامه درمانی برای علائم بیماری قلبی شانتک آغاز کرد. بیماری‌های قلبی یکی از عوامل اصلی مرگ در میان میمون‌های بزرگ مانند اورانگوتان‌ها در باغ‌وحش‌هاست.

شانتک تحت یک رژیم غذایی کم‌نمک قرار گرفت و نخستین اورانگوتان بیداری بود که به‌صورت داوطلبانه اکوکاردیوگرام (سونوگرافی قلب) برای بررسی ریتم‌های الکتریکی قلبش انجام داد.

هر دو گونه اورانگوتان بورنئویی و سوماترایی در طبیعت در فهرست گونه‌های «به‌شدت در خطر انقراض» قرار دارند. طبق اعلام باغ‌وحش، این دو گونه به‌دلیل از بین رفتن زیستگاه، قطع درختان و گسترش فعالیت‌های انسانی با کاهش شدید جمعیت روبه‌رو هستند.

شانتک در سال‌های پایانی زندگی‌اش در باغ‌وحش آتلانتا زندگی می‌کرد و به یکی از محبوب‌ترین ساکنان آنجا تبدیل شد.

حتی پس از ترک محیط دانشگاه، شانتک همچنان توانایی‌های شناختی قابل‌توجهی نشان می‌داد. او بخش زیادی از زبان اشاره‌ای را که آموخته بود حفظ کرد و می‌توانست با افراد آشنا ارتباط برقرار کند. داستان او به یکی از موارد مهم در مطالعه هوش و زبان حیوانات تبدیل شد.

دانشمندان هنوز درباره میزان درک واقعی زبان در میمون‌های بزرگ بحث می‌کنند، اما شانتک شواهد قدرتمندی ارائه داد که اورانگوتان‌ها دارای ذهنی پیچیده، احساسات عمیق و توانایی یادگیری بسیار فراتر از تصور گذشته هستند.

وقتی شانتک در سال ۲۰۱۷ در سن ۳۹ سالگی درگذشت، از سراسر جهان برای او ادای احترام شد. او نه‌تنها یک موضوع تحقیقاتی خارق‌العاده بود، بلکه موجودی بود که زندگی‌اش فاصله میان انسان و نزدیک‌ترین خویشاوندان ما را کمتر کرد.

داستان شانتک، میمونی که به دانشگاه رفت، همچنان یکی از شگفت‌انگیزترین نمونه‌های ارتباط میان انسان و حیوان است؛ روایتی که نشان می‌دهد هوش در طبیعت بسیار گسترده‌تر از آن چیزی است که تصور می‌کنیم.