چگونه برخی حیوانات بدون سر زنده می‌مانند؟ از مرغ بی‌سر تا سوسک‌های جاودان

راز بقا: برای بیشتر جانوران، قطع شدن سر به معنای مرگ فوری است. مغز مرکز کنترل تنفس، گردش خون، حرکت و بسیاری از عملکرد‌های حیاتی بدن محسوب می‌شود و از دست دادن آن معمولاً فرصتی برای ادامه زندگی باقی نمی‌گذارد.

به گزارش راز بقا، با این حال، در دنیای جانوران استثنا‌های شگفت‌انگیزی وجود دارند که می‌توانند ساعت‌ها، روز‌ها و گاهی حتی ماه‌ها پس از از دست دادن سر به حیات خود ادامه دهند.

مشهورترین نمونه این پدیده «مایک»، مرغ بی‌سری است که در دهه ۱۹۴۰ آمریکا به شهرت جهانی رسید. اما مایک تنها موجودی نیست که چنین توانایی عجیبی داشته است. بررسی این موارد نشان می‌دهد که ساختار دستگاه عصبی در برخی جانوران بسیار متفاوت‌تر از آن چیزی است که تصور می‌کنیم.

مایک؛ مرغی که قوانین طبیعت را به چالش کشید

به گزارش راز بقا، در سپتامبر سال ۱۹۴۵، کشاورزی به نام «لوید اولسن» در ایالت کلرادو قصد داشت یک مرغ را برای شام ذبح کند. اما ضربه تبر به شکلی اتفاقی فرود آمد که بخش مهمی از ساقه مغز و یکی از رگ‌های حیاتی مرغ سالم باقی ماند.

همین اتفاق باعث شد مایک بلافاصله جان خود را از دست ندهد. او قادر بود بایستد، راه برود و برخی واکنش‌های طبیعی خود را حفظ کند. خانواده اولسن نیز با تغذیه دستی و مراقبت مداوم به بقای او کمک کردند.

مایک در نهایت حدود ۱۸ ماه زنده ماند و به یکی از مشهورترین نمونه‌های بقا در تاریخ جانوران تبدیل شد.

راز علمی بقای حیوانات بدون سر چیست؟

به گزارش راز بقا، پاسخ این سؤال به ساختار سیستم عصبی بستگی دارد. در بسیاری از جانوران، همه عملکرد‌های بدن مستقیماً وابسته به مغز نیستند. بخشی از فعالیت‌های حیاتی توسط ساقه مغز، گره‌های عصبی یا مدار‌های عصبی مستقل کنترل می‌شود.

در مورد مایک، بخش بزرگی از ساقه مغز دست‌نخورده باقی مانده بود. این قسمت مسئول کنترل عملکرد‌های پایه‌ای مانند تنفس، ضربان قلب و برخی حرکات غیرارادی است.

در برخی جانوران دیگر، شبکه‌های عصبی در سراسر بدن توزیع شده‌اند و به همین دلیل از بین رفتن مغز لزوماً به معنای توقف فوری تمام فعالیت‌ها نیست.

سوسک‌ها؛ قهرمانان واقعی زندگی بدون سر

اگرچه مایک همان مرغ بی سر معروف شهرت بیشتری دارد، اما از نظر علمی سوسک‌ها رکوردداران واقعی این پدیده هستند.

سوسک‌ها می‌توانند تا چند هفته بدون سر زنده بمانند. دلیل این موضوع آن است که سیستم گردش خون آنها مانند پستانداران وابسته به فشار خون بالا نیست و تنفس نیز از طریق سوراخ‌های کوچکی در سراسر بدن انجام می‌شود.

در نتیجه، قطع شدن سر باعث خونریزی کشنده یا توقف تنفس نمی‌شود. سوسک بی‌سر در نهایت نه به دلیل آسیب مغزی، بلکه بر اثر گرسنگی و کم‌آبی می‌میرد.

مار‌ها و لاک‌پشت‌هایی که پس از مرگ نیز حرکت می‌کنند

به گزارش راز بقا، یکی دیگر از پدیده‌های عجیب طبیعت در خزندگان دیده می‌شود. سر جداشده برخی مار‌ها حتی چند ساعت پس از مرگ نیز می‌تواند گاز بگیرد و زهر تزریق کند.

در لاک‌پشت‌ها و برخی خزندگان دیگر نیز حرکات عضلانی تا مدت زیادی ادامه پیدا می‌کند. علت این موضوع وجود ذخایر انرژی در سلول‌ها و ادامه فعالیت مدار‌های عصبی مستقل است.

به همین دلیل کارشناسان حیات وحش هشدار می‌دهند که حتی سر جداشده مار‌های سمی نیز می‌تواند خطرناک باشد.

ستاره‌های دریایی و کرم‌های پهن؛ استادان بازسازی بدن

برخی جانوران پا را فراتر گذاشته‌اند. در گونه‌هایی از کرم‌های پهن و ستاره‌های دریایی، اگر بخش‌هایی از بدن جدا شود، ممکن است کل بدن دوباره بازسازی شود.

در بعضی گونه‌های کرم پهن، تنها بخشی کوچک از بدن می‌تواند در شرایط مناسب به یک جانور کامل تبدیل شود. این توانایی یکی از موضوعات مهم پژوهش‌های پزشکی و زیست‌شناسی بازساختی است.

آیا انسان می‌تواند بدون سر زنده بماند؟

پاسخ کوتاه «خیر» است. در انسان تقریباً تمام عملکرد‌های حیاتی به مغز و ارتباط آن با بدن وابسته هستند. قطع شدن سر بلافاصله جریان خون‌رسانی، تنفس و کنترل عصبی را متوقف می‌کند.

به همین دلیل، آنچه در مایک یا برخی جانوران دیگر مشاهده شده، حاصل تفاوت‌های بنیادین در ساختار بدن آنهاست و هرگز نمی‌تواند در انسان رخ دهد.

به گزارش راز بقا، داستان مایک مرغ بی‌سر تنها یکی از شگفتی‌های دنیای جانوران است. از سوسک‌هایی که هفته‌ها بدون سر زنده می‌مانند تا خزندگانی که پس از مرگ همچنان واکنش نشان می‌دهند، طبیعت بار‌ها نشان داده است که قوانین بقا در میان گونه‌های مختلف می‌تواند بسیار متفاوت باشد.

این موارد نه‌تنها شگفت‌انگیز هستند، بلکه به دانشمندان کمک می‌کنند تا درک عمیق‌تری از عملکرد سیستم عصبی، بازسازی بافت‌ها و سازوکار‌های بقا در موجودات زنده به دست آورند.