سافاری بدون صدای موتور؛ خودروهای برقی چطور رفتار حیوانات آفریقا را تغییر می‌دهند؟

راز بقا: تصور کنید در ماسایی‌مارا، چند متری یک شیر نشسته‌اید؛ اما برخلاف سافاری‌های معمول، صدای غرش حیوان با غرش موتور دیزل قطع نمی‌شود. خودرو تقریباً بی‌صدا حرکت می‌کند و حتی وقتی شیر نر سالخورده‌ای به نام «اولوی‌مینا» شروع به غرش می‌کند، ظاهراً حضور خودرو برایش چندان مهم نیست. خودروهای برقی و به‌ویژه مدل‌هایی که با انرژی خورشیدی شارژ می‌شوند، آرام‌آرام در حال تغییر تجربه سافاری در آفریقا هستند؛ تغییری که فقط به کاهش مصرف سوخت محدود نمی‌شود و می‌تواند فاصله میان گردشگران و حیات‌وحش را، البته با رعایت اصول درست، کمتر کند.

سافاری بدون صدای موتور

در یک سافاری معمولی، نزدیک شدن به حیوانات بزرگ تقریباً همیشه با صدای موتور خودرو همراه است.

راننده برای رسیدن به محل حضور شیر، پلنگ یا یوزپلنگ موتور را روشن می‌کند، چند متر جلو می‌رود، توقف می‌کند و دوباره برای تغییر زاویه حرکت می‌کند. اگر چند خودرو همزمان به یک حیوان برسند، این صدا چند برابر می‌شود.

در نتیجه، حیوان با مجموعه‌ای از صداها، بوها و حرکت‌های انسانی مواجه است؛ حتی اگر خودروها در ظاهر فاصله مناسبی را حفظ کرده باشند.

خودروهای برقی این بخش از تجربه را تغییر می‌دهند.

در یکی از سافاری‌های منطقه مارا تری‌انگل در ذخیره‌گاه ملی ماسایی‌مارا در کنیا، یک لندکروزر برقی در نزدیکی همان شیر نر سالخورده قرار داشت. موتور خودرو صدای بسیار کمتری نسبت به یک خودروی دیزلی تولید می‌کرد و شیر به غرش خود ادامه داد؛ گویی حضور خودرو در آن فاصله، مزاحمت چندانی برایش ایجاد نکرده بود.

اما اهمیت این فناوری فقط در همین یک برخورد نیست.

وقتی خورشید سوخت سافاری می‌شود

خودروهای برقی چند سالی است که در برخی مناطق سافاری آفریقا استفاده می‌شوند؛ اما ترکیب آنها با انرژی خورشیدی می‌تواند داستان متفاوتی رقم بزند.

آفریقا یکی از مناطق جهان با ظرفیت بسیار بالا برای تولید انرژی خورشیدی است و استفاده از پنل‌های خورشیدی در کشورهای مختلف این قاره رو به گسترش است.

در یک کمپ سافاری، خودرو لازم نیست برای شارژ شدن به شبکه برق شهری وابسته باشد. پنل‌های خورشیدی می‌توانند در طول روز انرژی تولید کنند، باتری‌های ذخیره‌ساز آن را نگه دارند و خودروها در زمان مناسب شارژ شوند.

این مدل برای کمپ‌هایی که کیلومترها از شبکه برق فاصله دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

در سال ۲۰۲۶ هنوز بخش عمده خودروهای سافاری دیزلی هستند؛ اما رشد صنعت گردشگری حیات‌وحش به این معناست که تعداد خودروهای حاضر در برخی مناطق نیز افزایش یافته است.

مشکل فقط مصرف گازوئیل نیست.

هرچه خودروهای بیشتری برای دیدن یک حیوان جمع شوند، صدای موتور، بوی سوخت و رفت‌وآمد مداوم خودروها نیز بیشتر می‌شود.

یک کمپ، از یک خودروی برقی به یک ناوگان کامل رسید

یکی از نمونه‌های جالب در کنیا، کمپ Emboo است.

این مجموعه حدود ۸۵ هزار دلار برای توسعه زیرساخت انرژی خود هزینه کرده و سامانه‌ای با حدود ۱۲۰ کیلووات‌ساعت ظرفیت ذخیره باتری و ایستگاه شارژ شش‌خودرویی ایجاد کرده است.

نتیجه این سرمایه‌گذاری، تنها داشتن یک خودروی برقی نبود.

این کمپ اکنون ناوگانی متشکل از ۱۰ خودروی کاملاً برقی دارد.

چنین نمونه‌هایی نشان می‌دهند که مشکل اصلی فقط ساخت خودرو نیست؛ زیرساخت شارژ و ذخیره انرژی نیز باید همزمان توسعه پیدا کند.

شرکت‌هایی مانند Silent Savannah حتی مسیر دیگری را دنبال می‌کنند: تبدیل خودروهای سافاری موجود به خودروهای برقی.

در این روش لازم نیست تمام خودرو از ابتدا برقی ساخته شود. موتور احتراقی و برخی اجزای آن حذف و سامانه انتقال قدرت برقی جایگزین می‌شود.

حتی باتری‌های دست‌دوم خودروهای برقی نیز در برخی پروژه‌ها مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

باتری‌هایی که دیگر برای خودروی اصلی خود مناسب تشخیص داده نمی‌شوند، ممکن است هنوز برای کاربردهایی مانند خودروهای سافاری ظرفیت کافی داشته باشند.

در برخی تبدیل‌ها نیز از باتری‌ها یا سامانه‌های خودروهایی مانند MG، نیسان، لکسوس و BMW استفاده شده است.

حیوانات با خودروهای برقی دیرتر واکنش نشان می‌دهند؟

اینجاست که داستان از «خودروی کم‌مصرف» فراتر می‌رود.

اشلی ریوی، پژوهشگری که تأثیر خودروهای برقی بر رفتار حیات‌وحش را بررسی کرده، در همکاری با مجموعه‌هایی در کنیا و بوتسوانا واکنش حیوانات به خودروهای برقی و دیزلی را مقایسه کرده است.

پژوهشگران بررسی کردند حیوان در چه فاصله‌ای متوجه خودرو می‌شود، چه تغییری در رفتارش ایجاد می‌کند و پس از دور شدن خودرو چه مدت زمان لازم دارد تا به رفتار قبلی خود برگردد.

در بیشتر گونه‌های بررسی‌شده، حیوانات در مواجهه با خودروهای برقی دیرتر واکنش نشان دادند.

به زبان ساده، خودرو می‌توانست به فاصله نزدیک‌تری برسد، بدون اینکه حیوان به همان سرعتی که در برابر خودروی دیزلی واکنش نشان می‌داد، رفتار خود را تغییر دهد.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ در منطقه حفاظت‌شده پلنگ جالانا در هند نیز نتایج مشابهی را نشان داد؛ حیوانات در مواجهه با خودروهای برقی دیرتر متوجه نزدیک شدن خودرو شدند.

این تفاوت برای گردشگران بسیار محسوس است.

وقتی صدای موتور کمتر می‌شود، صداهایی از طبیعت شنیده می‌شوند که معمولاً پشت صدای خودرو گم می‌شوند؛ از صدای پرندگان گرفته تا ارتباط میان حیوانات کوچک.

در یک سافاری با خودروی برقی، حتی شنیدن صداهای ارتباطی بچه‌های خدنگ نواری ممکن شده بود؛ صداهایی که در صدها سافاری قبلی با خودروهای معمولی شنیده نشده بودند.

اما همین سکوت می‌تواند خطرناک باشد

اینجا یک تناقض جالب وجود دارد.

هرچه خودرو ساکت‌تر باشد، حیوان دیرتر متوجه حضور آن می‌شود.

در نگاه اول این اتفاق برای گردشگر جذاب است؛ اما از دید حفاظت از حیات‌وحش الزاماً همیشه خبر خوبی نیست.

اگر حیوان متوجه خودرو نشود، ممکن است خودرو بیش از حد به او نزدیک شود.

یک خدنگ ممکن است ناگهان به سمت مسیر خودرو حرکت کند. یک پلنگ یا شیر ممکن است با غافلگیری واکنش دفاعی نشان دهد و حیوانی که احساس کند راه فرارش بسته شده، می‌تواند رفتار غیرقابل پیش‌بینی داشته باشد.

در مورد حیوانی که روی لبه صخره قرار دارد، حتی یک واکنش ناگهانی می‌تواند پیامد خطرناکی داشته باشد.

بنابراین خودروی برقی نباید به مجوزی برای نزدیک‌تر شدن به حیوانات تبدیل شود.

اتفاقاً هرچه خودرو ساکت‌تر باشد، مسئولیت راننده بیشتر می‌شود.

فیل‌ها یک معمای متفاوت هستند

رفتار فیل‌ها نیز نشان می‌دهد که ما هنوز همه چیز را درباره واکنش حیوانات به خودروهای برقی نمی‌دانیم.

در مطالعات اشلی ریوی، برخی فیل‌ها در برابر نزدیک شدن خودروهای برقی واکنش‌هایی مانند خرطوم‌کشی، حالت حمله نمایشی یا فرار نشان دادند.

اما مشخص نیست فیل دقیقاً چه چیزی را تشخیص می‌دهد.

ممکن است صدایی بسیار ضعیف از خودرو را بشنود که گوش انسان قادر به تشخیص آن نیست. حتی احتمال دارد ارتعاشات خودرو را از طریق زمین احساس کند.

این موضوع اهمیت یک اصل ساده را نشان می‌دهد:

حیوانات جهان را دقیقاً مثل ما تجربه نمی‌کنند.

بنابراین ساکت بودن خودرو از نظر گوش انسان، به معنای نامرئی یا بی‌خطر بودن آن برای حیوان نیست.

به همین دلیل، برخی پژوهشگران پیشنهاد کرده‌اند خودروهای برقی سافاری به یک هشدار صوتی بسیار ملایم مجهز شوند؛ صدایی که حیوان را از حضور خودرو مطلع کند، بدون آنکه مانند صدای موتور دیزلی باعث مزاحمت شدید شود.

فیل و کرگدن را نباید غافلگیر کرد

برای رانندگان سافاری، این مسئله می‌تواند به تغییر شیوه رانندگی منجر شود.

حیواناتی مانند فیل و کرگدن به شنوایی خود وابستگی زیادی دارند و ممکن است یک خودروی کم‌صدا را دیرتر تشخیص دهند.

به همین دلیل، نزدیک شدن از پشت به چنین حیواناتی می‌تواند خطرناک باشد.

هدف سافاری مسئولانه این نیست که خودرو را تا جای ممکن به حیوان نزدیک کند؛ هدف این است که حیوان بتواند حضور انسان را بدون تغییر شدید در رفتار طبیعی خود تحمل کند.

این تفاوت کوچکی در ظاهر است، اما تفاوت بزرگی در فلسفه گردشگری حیات‌وحش ایجاد می‌کند.

آیا سافاری برقی واقعاً سبزتر است؟

اگر فقط چند خودروی دیزلی در یک پارک ملی با خودروهای برقی جایگزین شوند، احتمالاً اثر آن بر کیفیت کلی هوای منطقه چندان بزرگ نخواهد بود.

اما مزیت اصلی خودروهای برقی را باید در مجموعه‌ای از تغییرات دید:

کاهش مصرف سوخت فسیلی، کاهش صدای موتور، کاهش انتشار آلاینده‌های مستقیم و کاهش مزاحمت صوتی برای حیات‌وحش.

وقتی همین تغییر در ده‌ها یا صدها خودرو اتفاق بیفتد، اهمیت آن بیشتر می‌شود.

از سوی دیگر، خود گردشگران نیز ممکن است به این تغییر کمک کنند.

مسافرانی که هنگام انتخاب کمپ یا تور سافاری به مصرف انرژی، استفاده از پنل‌های خورشیدی و خودروهای برقی توجه می‌کنند، عملاً به صنعت گردشگری پیام می‌دهند که پایداری برایشان اهمیت دارد.

حتی برخی راهنمایان محلی ماسایی نیز این فناوری را فرصتی برای حفاظت بهتر از سرزمینی می‌دانند که خودشان در آن زندگی می‌کنند.

خودروها شبانه شارژ می‌شوند

یکی از مزیت‌های مدل خورشیدی، امکان هماهنگ کردن تولید و مصرف انرژی با برنامه سافاری است.

در برخی کمپ‌ها، خودروها پس از سافاری شبانه به سیستم شارژ متصل می‌شوند. صبح برای برنامه سافاری خارج می‌شوند و حدود ساعت ۱۱ به کمپ برمی‌گردند.

در این فاصله ممکن است باتری به حدود ۶۵ درصد رسیده باشد.

خودرو در زمان صبحانه یا ناهار دوباره به سیستم خورشیدی متصل می‌شود و تا شروع سافاری عصرگاهی، حدود ساعت ۴، فرصت دارد دوباره شارژ شود.

این چرخه نشان می‌دهد که برای یک کمپ سافاری، لزوماً نیازی به شارژ سریع مانند خودروهای شهری وجود ندارد.

خورشید، باتری و برنامه روزانه سافاری می‌توانند در کنار هم کار کنند.

از کنیا تا گالاپاگوس

این ایده دیگر محدود به یک یا دو کمپ آفریقایی نیست.

شرکت‌های گردشگری حیات‌وحش در کشورهایی مانند کنیا، بوتسوانا و تانزانیا و همچنین مناطقی مانند نپال، بورنئو، پرو و جزایر گالاپاگوس در حال آزمایش فناوری‌های برقی هستند.

در آمریکا نیز پروژه‌هایی برای ورود خودروهای برقی به گردشگری حیات‌وحش در حال شکل‌گیری است، هرچند استفاده گسترده از آنها برای جابه‌جایی گردشگران در پارک‌های ملی هنوز فاصله زیادی با یک استاندارد عمومی دارد.

یکی از ایده‌های جالب برای آینده، استفاده از کمپ‌های سیار خورشیدی خارج از شبکه برق است.

چنین کمپ‌هایی می‌توانند هم انرژی مورد نیاز خود را تولید کنند و هم خودروهای برقی را شارژ کنند.

در کنیا حتی نمونه‌ای از یک تریلر خورشیدی تاشو ساخته شده که قادر است انرژی مورد نیاز یک کمپ سیار هشت‌چادری را تأمین کند و در صورت نیاز خودروهای برقی را نیز شارژ کند.

آینده سافاری شاید آرام‌تر باشد

خودروهای برقی هنوز راه زیادی تا تبدیل شدن به استاندارد اصلی سافاری دارند.

در مناطق دورافتاده، مسئله ظرفیت باتری، تعمیرات، دسترسی به قطعات و تأمین انرژی همچنان جدی است. سفرهای چندروزه و مسیرهای طولانی نیز به زیرساخت‌های متفاوتی نیاز دارند.

اما ترکیب خودروهای برقی، باتری‌های ذخیره‌ساز و انرژی خورشیدی می‌تواند تعریف تازه‌ای از گردشگری حیات‌وحش ایجاد کند.

در این مدل، مسئله فقط این نیست که خودرو دود کمتری تولید کند.

مهم‌تر این است که حضور انسان، تا حد امکان، رفتار حیوان را کمتر تغییر دهد.

شاید آینده سافاری نه در خودروهایی باشد که گردشگر را به حیوان نزدیک‌تر می‌کنند، بلکه در خودروهایی باشد که اجازه می‌دهند حیوان دیرتر متوجه حضور ما شود، بدون اینکه ما از این فرصت برای نزدیک‌تر شدن بی‌حدوحصر استفاده کنیم.

چون بهترین سافاری شاید آن سافاری‌ای نباشد که در آن بیشترین فاصله را با یک شیر کم کرده‌ایم؛ بلکه سافاری‌ای است که در پایان آن، حیوان تقریباً همان‌طور به زندگی‌اش ادامه داده که اگر ما اصلاً آنجا نبودیم.

منبع: Outside — Greg Presto