چرا بعضی میمون‌ها هزارپا را روی بدن خود می‌مالند؟

راز بقا: در نگاه اول، رفتار برخی میمون‌ها عجیب و حتی ناخوشایند به نظر می‌رسد: آنها هزارپا را پیدا می‌کنند، گاهی آن را با دندان کمی گاز می‌گیرند و سپس بدن خود را به آن می‌مالند. اما این رفتار که در تعدادی از نخستی‌ها، به‌ویژه میمون‌های کاپوچین، مشاهده شده، احتمالاً نوعی «خوددرمانی طبیعی» است؛ روشی که به این حیوانات کمک می‌کند از خود در برابر حشرات و انگل‌ها محافظت کنند.

به گزارش راز بقا، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مواد شیمیایی موجود در ترشحات دفاعی برخی هزارپا‌ها می‌توانند خاصیت دفع‌کنندگی در برابر حشرات داشته باشند.

هزارپا برای میمون غذا نیست؛ یک داروی طبیعی است

به گزارش راز بقا، میمون‌های کاپوچین معمولاً هزارپا را برای خوردن شکار نمی‌کنند. آنها این بندپایان را پیدا کرده، گاهی به‌آرامی می‌جوند و سپس آن را با دست یا بدن خود روی بخش‌هایی از پوست و موهایشان می‌مالند. این رفتار در منابع علمی با عنوان Anointing یا «مالیدن مواد به بدن» شناخته می‌شود.

دانشمندان مدت‌هاست احتمال می‌دهند که یکی از دلایل اصلی این رفتار، استفاده از مواد شیمیایی دفاعی هزارپا‌ها برای مقابله با انگل‌های خارجی و حشرات خون‌خوار باشد. هزارپا‌ها برای دفاع از خود ترکیبات شیمیایی خاصی ترشح می‌کنند که در بسیاری از گونه‌ها شامل بنزوکینون‌هاست. برخی از این ترکیبات می‌توانند حشرات را دفع کنند و در آزمایش‌ها نیز اثر بازدارنده آنها بر پشه‌ها مشاهده شده است.

راز اصلی در یک ماده شیمیایی بدبو است

هزارپا‌ها موجودات کاملاً بی‌دفاعی نیستند. وقتی احساس خطر می‌کنند، از غدد بدن خود موادی با بوی تند و ترکیبات شیمیایی دفاعی آزاد می‌کنند. ظاهراً کاپوچین‌ها یاد گرفته‌اند از همین سیستم دفاعی به نفع خودشان استفاده کنند.

در یک مطالعه روی میمون‌های کاپوچین بلوند در برزیل، پژوهشگران مشاهده کردند که این میمون‌ها به‌طور انتخابی سراغ گونه‌هایی از هزارپا می‌روند که ترکیبات بنزوکینونی تولید می‌کنند. این مواد علاوه بر اثرات ضد میکروبی، خاصیت دفع‌کنندگی در برابر برخی حشرات، از جمله پشه‌ها، دارند.

به بیان ساده، میمون هزارپا را وادار می‌کند مواد دفاعی خود را آزاد کند و سپس این مواد را روی بدنش پخش می‌کند؛ چیزی شبیه استفاده از یک دافع حشرات طبیعی.

چرا این رفتار بیشتر در فصل بارندگی دیده می‌شود؟

به گزارش راز بقا، یکی از نکات جالب این است که این رفتار تصادفی به نظر نمی‌رسد. هزارپا‌ها معمولاً در شرایط مرطوب فعال‌تر می‌شوند و در فصل‌های بارانی بیشتر از زیر خاک بیرون می‌آیند. هم‌زمان، جمعیت بسیاری از حشرات نیز افزایش پیدا می‌کند.

مطالعات روی کاپوچین‌ها نشان داده‌اند که مالیدن هزارپا به بدن در دوره‌هایی که خطر تماس با حشرات بیشتر است، افزایش پیدا می‌کند. در مطالعه جدید روی کاپوچین‌های بلوند نیز این رفتار بیشتر در دوره‌های بارندگی و حوالی ظهر مشاهده شد؛ زمانی که هزارپا‌ها بیشتر در دسترس بودند.

این هم‌زمانی یکی از دلایلی است که دانشمندان احتمال می‌دهند رفتار مزبور واقعاً جنبه حفاظتی داشته باشد، نه اینکه صرفاً یک سرگرمی عجیب باشد.

آیا میمون‌ها واقعاً می‌دانند چه کار می‌کنند؟

اینجا پاسخ کمی پیچیده‌تر است. دانشمندان نمی‌توانند با قطعیت بگویند که میمون‌ها مفهوم «دارو» را همان‌گونه که انسان می‌فهمد، درک می‌کنند. ممکن است این رفتار در طول نسل‌ها و از طریق یادگیری اجتماعی و انتخاب طبیعی شکل گرفته باشد.

از طرف دیگر، همه موارد مالیدن هزارپا الزاماً برای درمان انگل نیست. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که این رفتار ممکن است چندمنظوره باشد و علاوه بر خوددرمانی، در تعاملات اجتماعی، ایجاد بوی مشترک در گروه یا حتی نوعی رفتار فرصت‌طلبانه نیز نقش داشته باشد. در یک مطالعه روی کاپوچین‌های بلوند، رفتار مالیدن هزارپا هم در تنهایی و هم در کنار سایر اعضای گروه مشاهده شد و نر‌های بالغ مشارکت بیشتری در آن داشتند.

یک داروخانه کوچک در دل جنگل

رفتار میمون‌های کاپوچین نمونه‌ای جذاب از چیزی است که زیست‌شناسان آن را خوددرمانی حیوانات می‌نامند. این میمون‌ها تنها از گیاهان استفاده نمی‌کنند؛ بلکه از مواد شیمیایی تولیدشده توسط حشرات و بندپایان نیز بهره می‌گیرند.

البته ترشحات هزارپا کاملاً بی‌خطر نیستند و ترکیبات دفاعی آنها می‌توانند برای حیوانات اثرات نامطلوب داشته باشند. بنابراین، احتمالاً میمون‌ها میان مزیت فوریِ دور کردن حشرات و خطرات احتمالی تماس با این مواد نوعی موازنه برقرار می‌کنند.