راز موجود غولآسای ۴۲۰ میلیون ساله که در هیچ دستهای جا نمیگیرد؛ کشف شاخهای ناشناخته از حیات که علم را شوکه کرد
پروتوتاکسیتس (Prototaxites)، موجودی غولپیکر از ۴۲۰ میلیون سال پیش، دانشمندان را سردرگم کرده است. پژوهشهای جدید نشان میدهد این جاندار عجیب شاید نه گیاه بوده، نه قارچ؛ بلکه شاخهای کاملاً ناشناخته از حیات که امروز هیچ نمونه زندهای ندارد.
راز بقا: در تاریخ حیات روی زمین، موجوداتی وجود داشتهاند که آنقدر عجیب بودهاند که حتی دانشمندان امروز هم نمیتوانند بهراحتی آنها را در دستهبندیهای شناختهشده قرار دهند. یکی از اسرارآمیزترین این موجودات «پروتوتاکسیتس» (Prototaxites) است؛ جانداری غولپیکر که بیش از ۴۰۰ میلیون سال پیش روی خشکی زندگی میکرد و حالا پژوهشهای جدید نشان میدهد ممکن است به شاخهای کاملاً ناشناخته و منقرضشده از درخت حیات تعلق داشته باشد.
پروتوتاکسیتس چه بود؟
به گزارش راز بقا، پروتوتاکسیتس نام گروهی از موجودات باستانی است که در دوره دونین، حدود ۴۲۰ تا ۳۷۵ میلیون سال پیش زندگی میکردند. در آن زمان، گیاهان خشکی هنوز کوتاه و ابتدایی بودند، اما پروتوتاکسیتسها میتوانستند تا ۸ متر ارتفاع و حدود ۱ متر قطر داشته باشند؛ یعنی مانند ستونهایی عظیم از زمین سر برمیآوردند.
ظاهر این موجودات شبیه تنههای استوانهای و بدون شاخه بود. در چشماندازهای زمینِ آن دوران، آنها احتمالاً بلندترین ساختارهای زنده محسوب میشدند و منظرهای کاملاً متفاوت با جنگلهای امروزی ایجاد میکردند.
یک معمای ۱۸۰ ساله
از زمان کشف نخستین فسیل پروتوتاکسیتس در سال ۱۸۴۳، دانشمندان درباره ماهیت واقعی آن اختلاف نظر داشتند. برخی آن را گیاه میدانستند، بعضی جلبک غولپیکر و گروهی دیگر معتقد بودند با نوعی قارچ روبهرو هستیم.
به گزارش راز بقا در سال ۲۰۰۷، بررسیهای شیمیایی روی فسیلها نشان داد این موجود احتمالاً مانند قارچها از مواد آلی تجزیهشده تغذیه میکرده است. این یافته باعث شد بسیاری از پژوهشگران به این نتیجه برسند که پروتوتاکسیتس یک قارچ غولپیکر باستانی بوده است.
اما این داستان پایان ماجرا نبود.
کشف جدید: شاید اصلاً قارچ نبوده
مطالعهای تازه که در نشریه علمی Science Advances منتشر شده، دیدگاه قبلی را به چالش کشیده است. پژوهشگران با بررسی دقیقتر ساختار و ترکیب شیمیایی فسیلها به نتایج شگفتانگیزی رسیدهاند.
آنها گونهای به نام Prototaxites taiti را بررسی کردند که در نهشتهای مشهور به «راینی چِرت» در اسکاتلند حفظ شده است. این محل یکی از مهمترین ذخایر فسیلی جهان برای مطالعه نخستین اکوسیستمهای خشکی محسوب میشود.
بررسیها نشان داد ساختار درونی پروتوتاکسیتس از لولههایی تشکیل شده که در نگاه اول شبیه ساختار قارچهاست. اما نحوه شاخهزنی و اتصال این لولهها با هیچ قارچ مدرنی مطابقت ندارد.
سرنخ شیمیایی مهم
به گزارش راز بقا شاید مهمترین کشف، تفاوت شیمیایی فسیلها بود. قارچها معمولاً دارای مادهای به نام «کیتین» در دیواره سلولی خود هستند؛ همان مادهای که در پوسته حشرات هم وجود دارد.
اما فسیلهای پروتوتاکسیتس فاقد کیتین بودند.
در عوض، ترکیبات شیمیایی آنها شباهت بیشتری به «لیگنین» داشت؛ مادهای که در چوب و پوست گیاهان یافت میشود. این ترکیب برای یک قارچ بسیار غیرعادی است و همین موضوع فرضیه قارچ بودن آنها را زیر سؤال میبرد.
شاخهای کاملاً ناشناخته از حیات؟
بر اساس این شواهد، پژوهشگران پیشنهاد میکنند که پروتوتاکسیتس ممکن است به یک شاخه کاملاً منقرضشده از یوکاریوتها تعلق داشته باشد؛ شاخهای که نه گیاه بوده، نه جانور، نه قارچ و نه آغازی.
به بیان سادهتر، شاید با نوعی از حیات روبهرو هستیم که دیگر هیچ نماینده زندهای روی زمین ندارد.
یکی از پژوهشگران این مطالعه میگوید: «آنها زنده بودند، اما نه به شکلی که امروز میشناسیم.»
آزمایش تکاملی شکستخورده؟
برخی دانشمندان معتقدند پروتوتاکسیتس میتواند نمونهای از یک «آزمایش تکاملی» باشد؛ شاخهای از حیات که برای مدتی موفق بوده، اما در نهایت منقرض شده است.
در تاریخ تکامل، بارها چنین اتفاقی افتاده: گروههایی از موجودات مسیر تکاملی متفاوتی را امتحان کردهاند، اما تنها برخی از آنها تا امروز دوام آوردهاند.
اگر این فرض درست باشد، پروتوتاکسیتس نماینده یک خط تکاملی کاملاً مستقل بوده که هیچ خویشاوند زندهای در دنیای امروز ندارد.
چرا منقرض شد؟
پاسخ قطعی هنوز مشخص نیست، اما چند احتمال وجود دارد:
تغییرات اقلیمی شدید در دوره دونین
رقابت با گیاهان پیشرفتهتر که بهسرعت در حال گسترش بودند
تغییر ترکیب خاک و منابع غذایی
دگرگونی در اکوسیستمهای اولیه خشکی
هر یک از این عوامل میتوانسته بقای چنین موجودات عجیبی را تهدید کند.
راینی چرت؛ گنجینهای برای دانشمندان
نهشته راینی چرت در اسکاتلند به دلیل حفظ فوقالعاده فسیلها شهرت جهانی دارد. این محل تصویری نادر از نخستین اکوسیستمهای خشکی زمین ارائه میدهد.
به گزارش راز بقا دانشمندان اکنون حتی از روشهایی مانند یادگیری ماشین برای تحلیل دادههای مولکولی فسیلها استفاده میکنند. همچنین نمونههای فراوانی از این منطقه در موزهها نگهداری میشود که میتواند به کشفیات آینده کمک کند.
چرا این کشف مهم است؟
پروتوتاکسیتس به ما یادآوری میکند که تاریخ حیات روی زمین بسیار پیچیدهتر از آن چیزی است که در کتابهای درسی میخوانیم. شاید شاخههای متعددی از حیات شکل گرفته و از بین رفتهاند، بدون آنکه اثری از آنها باقی مانده باشد.
هر کشف جدید در این زمینه میتواند درک ما از تکامل، تنوع زیستی و حتی امکان وجود اشکال متفاوت حیات در سیارات دیگر را تغییر دهد.
لینک کپی شد
از میان خبرها
خواندنیها
عقاب هاست؛ بزرگترین پرنده شکاری جهان مشهور به «ببر پرنده» که شکارچی پرندگان غولپیکر بود
مزه گوشت ۳۶۰۰۰ ساله؛ کشف شگفتانگیز گاومیش ۳۶ هزارساله که کاشفان گوشت آن را پختند و خوردند!
دندان خنجری؛ کشف شکارچی ترسناک مراغه که ایران را تبدیل به قطب دیرینهشناسی جهان کرد
سهمگیندد؛ فیل زشت و بدترکیب مراغه که با عاجهای خمیدهاش یکی از غولهای زمین بود
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان