نخستین تصویر تأییدشده از سیاهگوش اوراسیایی در سیکیم؛ گربهای مرموز در ارتفاع ۵۳۰۰ متری
یک دوربین تلهای در فلات «تسو لامو» در ایالت سیکیم هند، تصویری از یک سیاهگوش اوراسیایی (Eurasian lynx) را در ارتفاع بیش از ۵۳۰۰ متر از سطح دریا ثبت کرده است. این تصویر که در ژانویه ۲۰۲۶ گرفته شده، نخستین مدرک تصویری تأییدشده از حضور این گربهسان مرموز در سیکیم محسوب میشود.
راز بقا: در ارتفاع بیش از ۵۳۰۰ متر از سطح دریا، جایی میان صخرهها و دشتهای سرد هیمالیا، دوربین تلهای برای نخستینبار تصویری از یک سیاهگوش اوراسیایی (Lynx lynx) در ایالت سیکیم هند ثبت کرده است. این تصویر که در ژانویه ۲۰۲۶ گرفته شد، نخستین مدرک تصویری تأییدشده از حضور این گربهسان در سیکیم است؛ اما اهمیت آن فقط به ثبت یک گونه کمیاب محدود نمیشود. حضور همزمان سیاهگوش، پلنگ برفی و گربه پالاس در این ارتفاع نشان میدهد که آنچه از دور یک بیابان سرد و بیجان به نظر میرسد، در واقع یکی از زیستبومهای مهم حیاتوحش هیمالیاست.
دوربین تلهای بالاخره سیاهگوش را دید
این تصویر حاصل یک جستوجوی مستقیم برای پیدا کردن سیاهگوش نبود.
دوربینهای تلهای در فلات تسو لامو در چارچوب برنامهای مشترک میان اداره جنگلهای سیکیم و WWF-India نصب شده بودند. هدف اصلی این برنامه، پایش پلنگ برفی و بررسی وضعیت حیاتوحش در مراتع مرتفع هیمالیا بود.
دوربینها برای مدت طولانی در بخشهایی از منطقه مانگان به ثبت رفتوآمد حیوانات ادامه دادند تا سرانجام یکی از آنها تصویری ثبت کرد که انتظارش را نداشتند: یک سیاهگوش اوراسیایی در ارتفاعی بیش از پنج کیلومتر بالاتر از سطح دریا.
دسترسی به این مناطق دورافتاده نیز با همکاری لاچن دزومسا، یک نهاد سنتی خودگردان محلی، امکانپذیر شده بود.
گاهی ارزشمندترین کشف یک پروژه پایش، همان حیوانی است که پژوهشگران اصلاً به دنبال آن نبودهاند.
یک عکس، یک خلأ بزرگ را پر کرد
سیاهگوش اوراسیایی پیش از این نیز از منطقه هیمالیای شرقی گزارش شده بود، اما ثبتهای معتبر تصویری از آن بسیار محدود بودهاند.
در سال ۲۰۲۵، WWF-India و اداره جنگلهای آروناچال پرادش از نخستین ثبت تصویری تأییدشده این گونه در آن ایالت خبر دادند.
اکنون تصویر سیکیم، دومین مدرک تصویری تأییدشده از سیاهگوش اوراسیایی در هیمالیای شرقی محسوب میشود.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که سیاهگوش حیوانی بسیار مخفیکار است و در مناطقی زندگی میکند که مشاهده مستقیم آن برای انسان تقریباً غیرممکن است.
یک دوربین تلهای که ماهها یا حتی سالها در طبیعت منتظر میماند، میتواند چیزی را ثبت کند که دهها ساعت جستوجوی انسانی قادر به پیدا کردنش نیست.
تسو لامو؛ جایی که «بیابان» آنقدرها هم بیجان نیست
فلات تسو لامو در یکی از خشنترین چشماندازهای هیمالیا قرار دارد.
ارتفاع زیاد، سرمای شدید، بادهای قدرتمند و پوشش گیاهی محدود باعث میشوند این منطقه در نگاه اول بیشتر به یک بیابان مرتفع شباهت داشته باشد تا زیستگاهی برای گربهسانان.
اما این ظاهر میتواند فریبنده باشد.
تسو لامو در محل تلاقی چشماندازهای هیمالیایی و فلات تبت قرار گرفته و از نظر زیستی یک اکوتون یا منطقه گذار میان دو زیستبوم متفاوت است.
همین ویژگی باعث شده این چشمانداز بتواند گونههایی را در خود جای دهد که در مناطق مختلف آسیای مرکزی و هیمالیا پراکنش دارند.
روهان پرادیپ پاندیت از WWF-India این منطقه را دارای ظرفیت ایجاد ارتباط میان تنوع زیستی استپهای آسیای مرکزی و هیمالیای شرقی میداند.
و سیاهگوش اوراسیایی شاید یکی از بهترین شاهدان این ارتباط باشد؛ گربهای که توانایی سازگاری با طیف متنوعی از زیستگاههای سرد و مرتفع را دارد.
بیشتر بخوانید و ببینید: تصاویری بینظیر و بسیار کمیاب از جفتگیری پلنگ برفی در هیمالیا
سه گربهسان در یک چشمانداز
تصویر سیاهگوش بهتنهایی مهم است، اما مجموعه تصاویری که دوربینهای تلهای این منطقه ثبت کردهاند، داستان بزرگتری را روایت میکنند.
در جریان همین برنامه پایش، گونههای مختلفی از حیاتوحش مرتفع هیمالیا نیز ثبت شدهاند؛ از جمله:
اما شاید جالبترین بخش ماجرا، حضور همزمان سه گربهسان وحشی باشد: پلنگ برفی، گربه پالاس و سیاهگوش اوراسیایی.
این سه گربه دقیقاً یک سبک زندگی ندارند و از منابع یکسانی نیز استفاده نمیکنند. همین تفاوتها باعث میشود چند شکارچی بتوانند در یک چشمانداز مشترک حضور داشته باشند.
وجود آنها در کنار گونههای مختلف علفخوار و گوشتخوار، تصویری از شبکه غذایی پیچیدهای ارائه میکند که در ارتفاعی بسیار بالا همچنان فعال است.
تصویر آرشیوی از یک سیاهگوش
آیا سیاهگوش واقعاً در سیکیم زندگی میکند؟
اینجا مهمترین نکته علمی ماجراست.
یک عکس بهتنهایی ثابت نمیکند که سیاهگوش در تسو لامو جمعیتی پایدار و زادآور دارد.
ممکن است حیوان ثبتشده ساکن این منطقه باشد؛ ممکن است از منطقهای دیگر وارد شده باشد یا تنها در مسیر جابهجایی خود از این فلات عبور کرده باشد.
برای پاسخ به این پرسش، پژوهشگران باید در سالهای آینده سیاهگوشهای بیشتری را ثبت کنند و ببینند آیا افراد در همان محدوده دوباره دیده میشوند یا خیر.
ثبت مادهها و تولهها نیز اهمیت بسیار زیادی خواهد داشت؛ زیرا چنین شواهدی میتواند وجود یک جمعیت تولیدمثلکننده را بسیار محتملتر کند.
از طرف دیگر، نزدیکی سیکیم به تبت باعث میشود همکاری میان پژوهشگران در دو سوی مرز برای شناخت مسیرهای جابهجایی این گربهسان اهمیت زیادی داشته باشد.
شاید سیاهگوشهایی که در سیکیم دیده میشوند، بخشی از یک جمعیت بزرگتر باشند که مرز سیاسی میان هند و تبت هیچ معنایی برای مسیر حرکتشان ندارد.
دوربینهای تلهای فقط حیوانات را پیدا نمیکنند
اهمیت چنین پروژههایی فقط در کشف گونههای کمیاب نیست.
هر تصویر ثبتشده میتواند اطلاعاتی درباره زمان فعالیت، مسیرهای رفتوآمد، پراکنش و همزیستی گونهها در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
اگر یک سیاهگوش در چند دوربین مختلف و در زمانهای متفاوت ثبت شود، میتوان مسیرهای احتمالی حرکت آن را بررسی کرد.
اگر افراد مختلف شناسایی شوند، اطلاعات بیشتری درباره اندازه جمعیت به دست میآید.
و اگر تصاویر در طول چند سال ادامه پیدا کنند، دانشمندان میتوانند بفهمند که آیا حضور این گونه در منطقه پایدار است یا فقط با چند مشاهده پراکنده روبهرو هستند.
به همین دلیل، یک عکس ممکن است در ظاهر فقط تصویری از یک گربه باشد؛ اما برای یک پژوهشگر، نقطهای روی نقشه پراکنش یک گونه است.
تصویری آرشیوی از یک سیاهگوش
تهدیدهایی که تا ارتفاع ۵۳۰۰ متر هم رسیدهاند
حتی ارتفاع زیاد هم حیاتوحش را از فشار انسان در امان نگه نمیدارد.
گردشگری، توسعه جادهها و انباشت زباله از جمله تهدیدهایی هستند که میتوانند محیطهای مرتفع هیمالیا را تغییر دهند.
یکی از نگرانیهای دیگر، افزایش تعداد سگهای آزادگرد است.
این سگها میتوانند با گوشتخواران وحشی بر سر منابع غذایی رقابت کنند و مهمتر از آن، بیماریهایی را به حیاتوحش منتقل کنند. بیماریهایی مانند دیستمپر سگسانان میتوانند برای برخی جمعیتهای گوشتخوار وحشی خطرناک باشند.
زباله نیز مشکل دیگری است.
وقتی مواد غذایی و زباله در مناطق گردشگری رها میشوند، حیوانات ممکن است به محل حضور انسان کشیده شوند. این اتفاق میتواند هم رفتار طبیعی حیوان را تغییر دهد و هم احتمال درگیری میان حیاتوحش و انسان را افزایش دهد.
شاید این فقط اولین عکس باشد
پژوهشگران اکنون پیشنهاد کردهاند پایش این منطقه با استفاده از دوربینهای تلهای بیشتر و روشهای ژنتیکی غیرتهاجمی ادامه پیدا کند.
نمونههای ژنتیکی بهدستآمده از مو، مدفوع یا سایر آثار حضور حیوان میتوانند اطلاعاتی در اختیار دانشمندان قرار دهند که یک عکس قادر به ارائه آن نیست؛ از جمله درباره تنوع ژنتیکی و ارتباط احتمالی جمعیتهای مختلف.
اگر چنین مطالعاتی ادامه پیدا کند، تصویر ثبتشده در ژانویه ۲۰۲۶ ممکن است در آینده فقط یک رکورد تاریخی نباشد.
ممکن است این عکس، اولین قطعه از پازلی باشد که نشان میدهد سیاهگوش اوراسیایی چگونه در هیمالیای شرقی حرکت میکند، کجا زندگی میکند و آیا در این ارتفاعات جمعیتی پایدار دارد یا نه.
و شاید مهمترین پیام این تصویر همین باشد:
در ارتفاع بیش از ۵۳۰۰ متر، جایی که انسان بیشتر از هر چیز سنگ، برف و باد میبیند، هنوز شبکهای از زندگی در جریان است؛ شبکهای که گربهای مخفیکار پس از سالها توانسته برای چند ثانیه جلوی دوربین ظاهر شود و وجود خود را به جهان ثابت کند.
خواندنیها
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان