درختی که تشنگی و شوری زمین حریفش نمی‌شود؛ روایت یک کشاورز جنوبی از گز شاهی
گزارشی درباره کشت درخت گز شاهی در شهرستان داراب فارس؛ گونه‌ای مقاوم به خشکسالی و کم‌نیاز به آب که چوب آن در صنایع تولید MDF کاربرد دارد و می‌تواند به منبعی تازه برای درآمد کشاورزان مناطق خشک تبدیل شود. گفت‌وگوی اختصاصی راز بقا با یک کشاورز پیشرو را بخوانید
راز بقا: در سال‌های اخیر، کاهش بارندگی، افت سطح آب‌های زیرزمینی و افزایش شدت خشکسالی، کشاورزی بسیاری از مناطق کشور را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. این وضعیت به‌ویژه در استان‌های جنوبی ایران مشهودتر است؛ جایی که تولید محصولات پرمصرف آبی اکنون با هزینه‌های سنگین و ریسک بالا همراه شده است. در چنین شرایطی، توجه به گونه‌های مقاوم و کم‌نیاز به آب بیش از گذشته ضرورت یافته است. یکی از گونه‌هایی که پتانسیل بالایی برای تبدیل‌شدن به یک محصول اقتصادی پایدار دارد، گز شاهی است.
به گزارش راز بقا، گز شاهی از خانواده گز‌ها (Tamaricaceae) و گیاهی بومی مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران به شمار می‌رود. این درخت به دلیل ساختار فیزیولوژیکی ویژه، مقاومت بسیار بالایی در برابر کم‌آبی، شوری خاک و گرمای شدید دارد. برگ‌های کوچک و سوزنی‌شکل آن تبخیر آب را به حداقل می‌رسانند و ریشه‌های عمیق آن باعث می‌شوند بتواند حتی در خاک‌های فقیر و آب‌دارای پایین رشد کند. همین ویژگی‌ها موجب شده که این گونه در بسیاری از طرح‌های بیابان‌زدایی و تثبیت خاک نیز مورد استفاده قرار گیرد.
افزون بر مزایای بوم‌شناختی، گز شاهی در سال‌های اخیر به دلیل کاربرد صنعتی چوب آن مورد توجه قرار گرفته است. چوب این درخت پس از پودر شدن، در ترکیب با چسب‌های صنعتی برای تولید MDF، نئوپان و سایر صفحات چوبی فشرده به کار می‌رود. به همین دلیل، بازار فروش مشخص و رو به رشدی برای آن شکل گرفته است و همین عامل موجب شده برخی کشاورزان مناطق خشک به سمت کشت این گونه حرکت کنند.
در شهرستان داراب در جنوب استان فارس، محمدرضا درویشی یکی از کشاورزانی است که طی چند سال گذشته کشت گز شاهی را در مقیاس گسترده آغاز کرده و به نتایج اقتصادی قابل توجهی دست یافته است. در ادامه، گزارشی تفصیلی از گفت‌وگوی رسمی با این کشاورز ارائه می‌شود.
گفتگوی رازبقا با محمدرضا درویشی، کشاورز دارابی و توسعه‌دهنده کشت گز شاهی
+چگونه با این گونه آشنا شدید و چه عاملی باعث شد به سمت کشت آن حرکت کنید؟
_در سال‌هایی که خشکسالی در منطقه داراب شدت یافت و هزینه تأمین آب افزایش پیدا کرد، به دنبال گونه‌ای بودم که هم با شرایط اقلیمی منطقه سازگار باشد و هم بتواند بازده اقتصادی ایجاد کند. پس از بررسی‌های میدانی و مشورت با متخصصان عرصه منابع طبیعی، متوجه شدم که گز شاهی به دلیل مقاومت بالا، گزینه‌ای مناسب برای شرایط خاک و آب منطقه است. به همین دلیل ابتدا کشت آزمایشی انجام دادم و با مشاهده نتایج مثبت، سطح زیرکشت را افزایش دادم.
+فرایند نگهداری این درخت چگونه است؟ آیا به مراقبت خاصی نیاز دارد؟
_گز شاهی از جمله گونه‌هایی است که به مراقبت بسیار اندک نیاز دارد. این درخت نیازی به سموم شیمیایی، کود‌های خاص یا عملیات نگهداری پیچیده ندارد. نیاز آبی آن نیز بسیار محدود است و معمولاً با آبیاری کم در دوره‌های طولانی رشد می‌کند. این موضوع موجب می‌شود هزینه نگهداری آن نسبت به محصولات رایج بسیار پایین باشد و همین ویژگی برای مناطق کم‌آب اهمیت ویژه دارد.
+درباره میزان رشد و حجم چوب قابل برداشت بگویید
_این درخت عموماً در دو سال نخست رشد مطلوبی دارد و از سن حدود دو سالگی قابلیت برداشت چوب فراهم می‌شود. یک درخت دو ساله به طور میانگین حدود ۳۰ کیلوگرم چوب تولید می‌کند. نکته مهم این است که افزایش سن درخت رابطه مستقیمی با افزایش میزان چوب دارد؛ به‌گونه‌ای که درختان چهار تا پنج ساله گاهی چند برابر درختان جوان‌تر محصول می‌دهند. این امر موجب می‌شود نگهداری بلندمدت آن توجیه اقتصادی بیشتری داشته باشد.
+چوب این درخت پس از برداشت چه کاربرد‌هایی دارد؟
_چوب گز شاهی پس از جمع‌آوری خرد شده و به شکل پودر فرآوری می‌شود. این پودر با چسب‌های صنعتی ترکیب شده و در تولید انواع MDF، نئوپان و صفحات چوبی فشرده به کار می‌رود. صنایع مرتبط با فرآورده‌های چوبی به دلیل کمبود چوب خام در برخی مقاطع، از این محصول استقبال کرده‌اند و بازار فروش نسبتاً پایداری برای آن شکل گرفته است. همین وجود بازار مشخص، ریسک تولید را برای کشاورزان کاهش می‌دهد.
+با توجه به تجربه شما، بازده اقتصادی این کشت چگونه است؟
_بر اساس میزان برداشت چوب از درختان دو ساله و بررسی میانگین تولید در هر هکتار، می‌توان گفت که درآمد این کشت قابل توجه است. در بسیاری از موارد، مجموع برداشت چوب از یک سطح معین می‌تواند درآمدی در حدود چندصد میلیون تومان ایجاد کند. با توجه به اینکه هزینه نگهداری نزدیک به صفر است، می‌توان گفت سود خالص حاصل از کشت گز شاهی نسبت به بسیاری از محصولات مرسوم منطقه بالاتر است.
+شرایط اقلیمی داراب چه تأثیری بر موفقیت این کشت دارد؟
_داراب در ناحیه‌ای گرم و نسبتاً خشک قرار دارد و طی سال‌های اخیر کاهش قابل توجهی در بارندگی داشته است. بسیاری از محصولات پرمصرف آبی عملاً از صرفه اقتصادی خارج شده‌اند. اما گز شاهی با شرایط اقلیمی منطقه کاملاً سازگار است و حتی در خاک‌هایی با شوری نسبی نیز رشد می‌کند. این ویژگی‌ها موجب شده بسیاری از کشاورزان منطقه به کشت آن علاقه‌مند شوند.
+آیا کشت این گونه قابلیت توسعه در سایر مناطق خشک را دارد؟
_بله، بدون تردید. اگر اطلاع‌رسانی و آموزش مناسب فراهم شود، این گونه می‌تواند در بسیاری از مناطق جنوبی، مرکزی و شرقی کشور توسعه یابد. مقاومت بالا در برابر خشکسالی و نیاز اندک به مراقبت، آن را به گزینه‌ای عملی و قابل اعتماد تبدیل کرده است.
+آیا این درخت نقش زیست‌محیطی نیز ایفا می‌کند؟
_گز شاهی علاوه بر ارزش اقتصادی، نقش مهمی در حفاظت خاک دارد. ریشه‌های عمیق و گسترده آن موجب تثبیت خاک و کاهش خطر فرسایش بادی می‌شود. در مناطق در معرض بیابانی‌شدن، کاشت این گونه می‌تواند به پایداری اکولوژیک کمک کند و پوشش گیاهی منطقه را تقویت نماید.
+توصیه شما به کشاورزانی که با بحران آب روبه‌رو هستند چیست؟
_توصیه می‌کنم کشاورزان با توجه به تغییرات اقلیمی، به کشت گونه‌های مقاوم روی آورند و کشت‌های پرمصرف آبی را کاهش دهند. گز شاهی به عنوان گونه‌ای مقاوم و کم‌نیاز به آب می‌تواند جایگزین مناسبی برای بسیاری از محصولات سنتی باشد و درآمدی پایدار ایجاد کند.
برای مطالعه بیش‌تر بخوانید:
تجربه محمدرضا درویشی در شهرستان داراب نشان می‌دهد که کشت گونه‌های مقاوم همچون گز شاهی می‌تواند پاسخی کارآمد به چالش کم‌آبی باشد. این درخت علاوه بر سازگاری بالای اکولوژیک، از نظر اقتصادی نیز محصولی کم‌هزینه و درآمدزا محسوب می‌شود. کاربرد صنعتی چوب آن، نیاز اندک به مراقبت و توانایی رشد در خاک‌های فقیر و شور، گز شاهی را به یکی از گزینه‌های ارزشمند برای آینده کشاورزی مناطق خشک تبدیل کرده است.
در شرایطی که بخش بزرگی از کشاورزی کشور نیازمند بازنگری و تطبیق با واقعیت‌های اقلیمی جدید است، کشت گز شاهی می‌تواند الگویی موفق و الهام‌بخش برای بسیاری از کشاورزان باشد؛ الگویی که نشان می‌دهد حتی در دل خشکسالی نیز می‌توان فرصت‌هایی تازه برای تولید و درآمد ایجاد کرد.
خواندنی‌ها
گاوآهن چوبی بلوچها؛ ابزاری ساده که بلوچهای ایران همانند کشاورزان مصر باستان از آن برای شخم زدن زمین استفاده میکنند
کشت پیاز در زمینهای کم‌آب سیستان و بلوچستان؛ راهکارهای نوین کشاورزی مقاوم و پرسود در شرایط سخت
کشت گل محمدی در داراب؛ روایت واقعی از یک کشاورزی کممصرف و پر درآمد که مردم روستا را ثروتمند کرد
کدام محصولات کشاورزی ایران بیشترین مصرف آب را دارد؛ نیشکر، هندوانه یا برنج؟
روغن آرگان؛ روغن معروف به طلای مایع که از تف بزهای درختی مراکشی ساخته می‌شود و هر لیتر آن ۴۰ میلیون تومان قیمت دارد
گز روغنی؛ طلای سبز جنوب ایران که به خشکسالی مقاوم است و سود اقتصادی بسیار بالایی دارد
ذرت شیرین مقاوم به گرما در خوزستان و جنوب کرمان؛ این ذرت با بازده بالا و مصرف آب کمتر سود بالایی دارد
راز هندوانه و نخل ابوجهل؛ نام ابوجهل از کجا آمد و چرا ایرانیان برخی میوهها و گیاهان را «ابوجهل» مینامند؟
کشت تاقچهای؛ ابتکار کشاورزان کهگیلویه که توانستند در دل کوه سخت و سنگی، گوجه، بادمجان و سبزی پرورش دهند
عنبرسائل؛ درخت دارویی و مقاوم برای اقلیم نیمه‌خشک و طلایی خوشعطر که می‌تواند فضای سبز ایران را زیبا کند
کشت کُرتاچ؛ ابتکار کشاورزان کهگیلویه که توانستند در دل خاک‌های فقیر و شور، سبزی، بادمجان و گوجه پرورش دهند
ترتیکاله؛ غله مقاوم و کم‌آب استان فارس که بهترین جایگزین گندم و ذرت است، آب کم میخواهد و سود بسیار بالایی دارد
ارسال نظر
ویدیوهای برگزیده
دنیای گیاهان
علم و کیهان